Ken je het verhaal van Mathilda nog?

Het meisje dat verliefd is op het leven en leren en met haar ogen een kan water kon optillen waardoor de salamander tussen de borsten van Juffrouw Bulstronk belandde. Wat heb ik genoten van die film als kind.

Ik denk dat er in ieder kind een Mathilda schuilgaat.

Een kind dat volledig zichzelf is, dat de wereld wil begrijpen, dat leert omdat het niet anders kan, omdat nieuwsgierigheid zijn natuurlijke staat is en niet iets wat aangewakkerd hoeft te worden.

De film vertelt het verhaal over een meisje dat zich verzet tegen het onrecht dat haar wordt aangedaan in het schoolsysteem. En dat herken ik als geen ander.

Als kind liep ik zelf vast. Kreeg het label dyslexie. Voelde me tegelijkertijd te veel en niet genoeg. Terwijl ik buiten school juist opbloeide, vol creativiteit, vol nieuwsgierigheid, echt mezelf mocht zijn. Net zoals Mathilda. En ik voelde als jong kind al — al kon ik het nog niet zo verwoorden — dat ik niet het probleem was. Maar dat de omgeving niet bij me aansloot. Dat het systeem nooit voor mij was ontworpen. Dat er ergens een fundamentele mismatch was tussen wie ik was en wat er van me werd verwacht.

Dat gevoel heeft me nooit meer losgelaten. En het is de kern van alles wat ik nu doe.

Juffrouw Bulstronk verarmt de bodem.

In de film neemt Juffrouw Bulstronk kinderen hun leervrijheid af. En vooral hun leerplezier. Door standaardisatie, lineair denken, testen en toetsen. Ze verarmt de voedingsbodem voor Mathilda en haar vrienden zo diepgaand dat er bijna niets meer kan groeien. Ze schept een omgeving waarin kinderen niet leren wie ze zijn, maar leren wie ze moeten zijn. Niet wat ze willen ontdekken, maar wat er van hen wordt verwacht. Niet hoe ze de wereld begrijpen, maar hoe ze de goede antwoorden produceren.

Subscribe now

In zeker zin is dit wat er op grote schaal ook in het hedendaagse onderwijs gebeurt.

Maar wat bedoel ik met verarmend?

Verarmend is steeds meer leren met het hoofd alleen en steeds minder met het lichaam, de handen, de natuur. Verarmend is steeds competitiever worden, steeds meer vergelijken, meten, toetsen, labelen, totdat een kind niet meer weet wie het is buiten de definitie van zijn cijferlijst. Verarmend is een kind dat leert stilzitten in plaats van bewegen, dat leert aanpassen in plaats van ontdekken, dat leert reproduceren in plaats van creëren, dat leert presteren in plaats van te leven. Verarmend is een systeem dat al honderd jaar hetzelfde vraagt van elk kind, ongeacht wie dat kind is, wat het nodig heeft, hoe het leert, wat het drijft, waar het van opbloeit.

Een verarmde voedingsbodem geeft,
hoe je het ook wendt of keert, verarmde kinderen.

Hoe intensiever kinderen moeten leren,
hoe armer de binnenwereld van kinderen.

Ik schreef er gister al dit artikel over.

Ik schrijf dit niet om je bang te maken. Ik schrijf dit omdat ik geloof dat bewustzijn het begin is van verandering. En omdat ik denk dat we als samenleving collectief de ogen sluiten voor iets wat we eigenlijk allemaal zien.

Het kind dat uitgeput thuiskomt. De tiener die zijn schouders ophaalt als je vraagt wat hij leuk vindt. De kleuter die na twee weken school al vraagt waarom hij moet.

We zien het. We voelen het.

Maar we blijven doen alsof het de normaalste zaak van de wereld is.

Het is niet normaal.

Subscribe now

Maar zoals in ieder verhaal is er een held.

In dit geval is de held een klein meisje.

Mathilda en haar vrienden bedenken een plan. Met de hulp van Miss Honey ontdekt Mathilda haar natuurlijke wijsheid, haar superkracht, vol nieuwsgierigheid en vol leven.

Waar Juffrouw Bulstronk het rigide schoolsysteem belichaamt, is Miss Honey voor mij de metafoor voor een rijke en voedende bodem waarop kinderen echt kunnen opbloeien. Ze helpt de kinderen het leren aan het leven te verbinden. Ze creëert een omgeving die aansluit bij het kind in plaats van het kind te laten aanpassen aan de omgeving.

Of zoals Mathilda het zelf verwoordt:

“Everyone is born, but not everyone is born the same. One way or another, though, every human being is unique.”

Dat is wat ik zie als de kern van alles. Niet het kind aanpassen aan de omgeving. De omgeving aanpassen aan het kind.

De plek waar jouw kind leert, hoe het leert, wat het leert en met wie het leert — dat is de voedingsbodem. De aarde waarin het geworteld staat. De plek waar het wél of niet tot bloei komt. En als ouder heb jij daar meer invloed op dan het systeem je doet geloven.

Veel meer.

En hier wordt het ongemakkelijk. Want ik wil je iets zeggen wat je misschien liever niet hoort.

Het heeft geen zin om te wachten tot het schoolsysteem verandert.

Het systeem beweegt traag, in generaties, en jouw kind groeit nu. Niet over een jaar.

En dat betekent dat de verantwoordelijkheid bij jou ligt.

Want zodra je stopt met wachten tot het systeem beter wordt, zodra je stopt met hopen dat de nieuwe leerkracht het wel begrijpt, zodra je stopt met compenseren en repareren en uitleggen en excuseren — zodra je die verantwoordelijkheid pakt —kan jouw kind tot bloei komen. Je gaat van iemand die het systeem ondergaat naar iemand die bewust een leeromgeving bouwt.

Jij bent Miss Honey.

Omdat jij de enige bent die werkelijk ziet wie jouw kind is. Die elke dag opnieuw kiest voor dit kind. Die voelt wat het nodig heeft, ook als het systeem dat niet erkent.

Mathilda had Miss Honey.

Jouw kind heeft jou.

Misschien moet je kind binnenkort naar school en weet je niet wat je moet kiezen. Misschien loopt je kind vast in het schoolsysteem en weet je niet welke stap je kunt zetten. Misschien is je kind thuis komen te zitten en voel je je alleen in je zoektocht. Of heb je gewoon een andere onderwijsvisie en wil je weten hoe je die concreet maakt.

Wat de situatie ook is — jij wil iets anders voor je kind.

En je hoeft het niet alleen uit te zoeken.

Want precies daarvoor heb ik de afgelopen maanden met veel liefde en samen met een team van tien experts de Anders Onderwijs Academy gebouwd.

Een holistische academy van vijf weken waarin je een eigen leervisie ontwikkelt, een persoonlijk plan maakt voor jouw kind en de tools, juridische helderheid en community krijgt om het ook echt te realiseren. Binnen of buiten het schoolsysteem. Op een manier die past bij wie jouw kind is.

In slechts vijf weken heb je voor het nieuwe schooljaar:

🌍 Een helder overzicht van alle onderwijsopties
☀️ Inzicht in holistische kindontwikkeling
🧠 Kennis over Fixed vs. Growth mindset
🌿 Tools om ontwikkelen in vrijheid mogelijk te maken
🌀 Begrip van cycli en ritme van de natuur
🗝️ Eeuwen oude wijsheid geïntegreerd in de praktijk
✨ Verbinding met de natuurlijke wijsheid van je kind
🌫️ Inzicht in emotionele ecosystemen
🔮 Een visie op toekomst dromen, denken en doen
🥑 De verbinding van bodem tot bord

En nog veel meer — zodat jij je kind de life-skills mee kunt geven die het niet op school leert.

De Anders Onderwijs Academy start op 14 juli. Er zijn nog 34 plekken beschikbaar. Early bird korting van €300 loopt t/m 13 juli — Nu van €949 voor €649.

👉 Lees alle informatie en meld je aan: www.julietteschraauwers.com/childhood-changemakers-ander-onderwijs-academy

Twijfel je? Plan een gratis intake gesprek met mij. Dan kijken we samen of de academy bij jouw situatie past: 👉 https://calendly.com/julietteschraauwers/15minuten

Nurture Children’s Nature.

Juliëtte

3x de wereld van kinderen positief veranderen:

• Ben jij ook op zoek naar onderwijs dat wél past bij jouw kind? De Anders Onderwijs Academy opent binnenkort haar deuren — voor ouders die willen handelen vanuit visie in plaats van angst. Meld je hier aan voor de wachtlijst en ontvang als eerste toegang.
  

• Wil je leren over voeding waar je kind levenslang de vruchten van plukt. Sluit je aan bij de Childhood Changemakers Club: Ontdek in 7 dagen hoe je je kind ondersteunt vanuit zijn natuurlijke blauwdruk.

• Ben je op zoek naar een innovatieve, duurzame of holistische school voor je kind(eren), zonder urenlang online te hoeven zoeken? Krijg toegang tot de Schools for Change nu voor slechts €19,99 – met meer dan 999+ scholen & daycares in Nederland en Wereldwijd 🌍

  ---

Meer bestrijdingsmiddelen. Meer kunstmest. Meer ploegen. Meer modificaties. Meer monocultuur. Meer controle. Hoe intensiever de landbouw, hoe “beter” en hoe groter de oogst. En dit noemen we dan vooruitgang. Volgens wetenschappers zijn er op dit moment nog precies zestig oogsten over op deze prachtige planeet. Zestig. Voor mijn zoon betekent dat dat hij nog ergens halverwege zijn leven een laatste worteltje uit een dode bodem kan trekken.

Wij hebben de aarde, in een paar generaties tijd, zo “geoptimaliseerd” dat ze haar eigen leven niet meer kan voortbrengen. Hoe harder we haar willen controleren, of beter gezegd, hoe harder we haar natuurlijke processen willen onderdrukken, hoe armer ze wordt. En niet alleen de bodem zelf. Ook het voedsel dat erop groeit. Ook de mensen die dat voedsel eten. Ook de generaties die nog moeten komen.

Laat ik even een parallel trekken:

Want dit is precies wat er op exact dezelfde grote schaal met onze kinderen gebeurt.

De plek waar kinderen leren, hoe ze leren, wat ze leren en met wie ze leren, is hun voedingsbodem. Het is de aarde waarin ze geworteld staan en de plek waar ze wel of niet tot bloei komen. En die voedingsbodem wordt steeds armer. Steeds eenzijdiger. Steeds meer leren met het hoofd alleen. Steeds competitiever. Steeds meer in disconnectie met het lichaam, met de natuur, met elkaar. En een verarmde voedingsbodem geeft, hoe je het ook draait of keert, verarmde kinderen.

Ik zeg dit al jaren tegen iedereen die het wil horen:
Het schoolsysteem is voor het kind wat de industriële landbouw is voor de aarde.

Subscribe now

Het is voor het eerst in de menselijke geschiedenis dat kinderen zo intensief worden uitgeput. Met hetzelfde mechanisme waarmee we de aarde uitputten. Met dezelfde controle, optimalisatie en standaardisering. Met telkens hetzelfde resultaat: een levend ecosysteem dat zo onderdrukt wordt, dat het uiteindelijk haar eigen levenskracht begint kwijt te raken.

Hoe intensiever de landbouw, hoe armer het leven in de bodem.

Vanochtend scrollde ik op LinkedIn en stopte bij een post van Marco Van Es, die werkt op de kruising tussen natuur, gezondheid en microbiologie. Hij deelde een net gepubliceerde studie in Nature Reviews Microbiology, geschreven door Samiran Banerjee, Debarshi Dasgupta en Marcel van der Heijden. De kern, in één zin van de auteurs zelf: “Hoe intensiever de landbouw, hoe armer het leven in de bodem.”

Een gezonde bodem bevat een miljard bacteriën, een miljoen protisten en tot honderd meter aan schimmeldraden. Per gram. Een intensief bewerkte landbouwbodem bevat een fractie daarvan, en hoofdzakelijk ziekteverwekkers.

Hoe meer bestrijdingsmiddelen, kunstmest, ploegen en monocultuur, hoe minder diversiteit eronder. En, en dit is misschien wel het meest verontrustende, hoe meer ziekteverwekkende bacteriën er ontstaan. Niet ondanks de intensivering. Door de intensivering. We hebben de bodem zo hard willen optimaliseren dat we het netwerk hebben kapotgemaakt waarop het eigenlijk draait. We hebben de rijkdom eruit gehaald en er ziekte voor in de plaats gekregen.

Het antwoord op die vragen leek decennialang heel logisch. Het is efficiënter. Het is meetbaar. Het is voorspelbaar. Het levert meer ‘oogst’ op per hectare. Tot we erachter kwamen dat de oogst per hectare misschien wel omhoog ging, maar dat alle onderliggende systemen langzaam aan het instorten waren. Dat de bodem erdoor sterft onder onze voeten. Dat de bestuivers zoals bijen verdwijnen. Dat er ziektes opduiken waar geen kruid meer tegen gewassen is. Dat we ons eigen voedsel langzaam aan het kanibaliseren waren, for the sake of efficiency.

Toen ik het las dacht ik: dit gaat niet alleen over de bodem onder onze voeten.

Dit gaat net zo goed over het kind.

Vervang het woord “bodem” door “kind”. Vervang “agrarische intensificatie” door “schoolsysteem”. Vervang “monocultuur” door “één standaard aanpak voor alle kinderen”. Vervang “bestrijdingsmiddelen” door “toetsen, doelen, normen en rapporten”.

Om dan nog maar te zwijger over de directe relatie tussen de bodem en gezondheid en geluk van kinderen. Daar schrijf ik binnenkort een andere blog over.

Wat we de bodem aandoen, doen we onze kinderen ook aan.

Alleen is het net iets anders verpakt. In beide gevallen hebben wij onszelf als mensheid (onbewust) boven de natuur geplaatst. Met alle gevolgen vandien.

Landbouw is onnatuurlijk. Het schoolsysteem is onnatuurlijk.

Intensieve landbouw verarmd de bodem
Een intensief schoolsysteem verarmd het kind.

De school als monocultuur

Laat ik de vergelijking nog iets meer kracht bij zetten. School is monocultuur. Een kind dat met kinderen van dezelfde leeftijd, in precies hetzelfde lokaal, met precies hetzelfde leerprogramma, op precies hetzelfde moment moet leren is hetzelfde als een wortel, krobsla of bloemkool die netjes in rijtjes moet groeien op hetzelfde tempo. Zes uur per dag. Vijf dagen per week. Veertig weken per jaar. Twaalf jaar lang.

Wij doen alsof dit normaal is.

Maar we weten allemaal: dit is niet normaal.

Het is volstrekt onnatuurlijk.

Een kind is biologisch ontworpen om op te groeien in een gemengde gemeenschap, met kinderen van verschillende leeftijden, in verschillende ontwikkelingsfasen, met verschillende interesses, in een omgeving die voortdurend uitnodigd om het leren aan het leven te verbinden.

Dat is de natuurlijke voedingsbodem.

Wat wij doen door dertig zesjarigen in één lokaal te stoppen met één juf en één werkboek, is hetzelfde als een akker monocultuur planten en denken dat dat een gezond ecosysteem is.

En net zoals een monocultuur op een akker uiteindelijk leidt tot ziekteverwekkers die de kop opsteken omdat de natuurlijke regulatie verdwenen is, leidt een monocultuur in een klaslokaal uiteindelijk tot precies hetzelfde.

Tot wat?

Kijk om je heen.

Kijk naar de jeugd-ggz, naar de wachtlijsten voor kinderpsychiaters, naar de explosie van diagnoses, naar de stijging in schoolverzuim, naar de cijfers over depressie en angst onder tieners die elk jaar weer een record breken. Dit zijn niet de natuurlijke uitkomsten van een gezonde leeromgeving. Dit zijn de ziekteverwekkers die ontstaan in een monocultuur waar de natuurlijke diversiteit is verdwenen.

Subscribe now

De kunstmest van het onderwijs

In de landbouw is het de kunstmest die de bodem op korte termijn ‘voedt’ en op lange termijn uitput. Doormiddel van stikstof, fosfor, kalium, in concentraties die de bodem nooit zelf zou produceren. Het lijkt vruchtbaar. Op het oog is alles groen, alles groeit, alles staat in volle bloei. Maar onder de grond gebeurt iets anders. De microorganismen die normaal de natuurlijke nutriëntencyclus draaiende houden, worden onderdrukt gemaakt. Ze sterven uit, of erger nog, verwijnen volledig. De bodem wordt afhankelijk van de externe input. Zonder kunstmest groeit er niets meer. De landbouw heeft een ecosysteem omgebouwd tot een soort patiënt aan een infuus.

Dat zelfde gebeurt in het schoolsysteem. Wat doet een kind dat opgroeit in een omgeving waarin het iedere prestatie krijgt afgemeten aan een externe norm? Het stopt met intrinsiek leren. Het stopt met de natuurlijke nieuwsgierigheid die ieder kind van nature meebrengt. Het stopt met het stellen van fundamentele levensvragen of verwondering over het leven. Het kind wordt afhankelijk gemaakt van de externe input. Zonder cijfer geen motivatie. Zonder beloning geen inzet. Zonder controle geen werk.

En precies zoals de natuurlijke nutriëntencyclus in een uitgeputte bodem verdwijnt, verdwijnt in een kind dat opgegroeid is in dit systeem de natuurlijke wijsheid.

Een kind dat geleerd heeft om vooral te luisteren naar wat de juf zegt, leert niet meer luisteren naar wat zijn eigen lichaam zegt.

Een kind dat geleerd heeft om de juiste antwoorden te produceren, leert dat het geen zin meer heeft zelf vragen te stellen.

Een kind dat geleerd heeft om binnen de lijntjes te tekenen, vergeet dat de wereld eigenlijk het echte klaslokaal is.

De bestrijdingsmiddelen

In een ongezond landbouwsysteem heb je pesticiden nodig om plagen, insecten en ‘onkruid’ te onderdrukken zodat je dat kunt laten groeien wat je wél wilt. In een gezond ecosysteem heb je geen pesticide nodig. De ene insect houdt de andere in toom. De ene schimmel onderdrukt de andere. Er is een dynamisch evenwicht waar generaties van planten, dieren en microorganismen samen hebben uitgevonden hoe ze elkaar in balans houden. Spuit je één keer pesticide? Dan verbreek je het evenwicht. Doe het twee keer, dan raak je het evenwicht kwijt. Doe het twintig jaar achter elkaar, dan weet de bodem niet meer hoe het zichzelf kan reguleren.

In het onderwijs is de pesticide alles wat we doen om af te rekenen met wat we als “lastig gedrag” ervaren. Een kind dat te druk is, een kind dat te creatief is, een kind dat te veel vragen stelt, een kind dat het tempo niet kan bijhouden, een kind dat het tempo te snel doorloopt, een kind dat eigenwijs is, een kind dat dwars ligt. Alles wat niet binnen de norm valt, krijgt een label. Of nog erger; medicatie die de natuur van het kind onderdrukt. Het is geen oplossing. Het is een chemische ingreep die de symptomen van het systeem verbloemen, terwijl de onderliggende oorzaak, het feit dat de leeromgeving niet bij dit kind past, gewoon mag blijven voort bestaan. En over de jaren wordt het effect cumulatief. Er groeit een hele generatie kinderen op die deze labels moeten dragen, die anders in een verrijkende leeromgeving precies de uitingen waren geweest van een gezond kind.

Het hardst geraakt: het zeldzame

Hier wordt het Nature-onderzoek werkelijk schrijnend. Want het zegt niet alleen dat de algemene diversiteit afneemt. Het zegt iets veel specifiekers. Het zegt dat de zogeheten “rare taxa”, de zeldzame organismen die in kleine aantallen aanwezig zijn maar wel cruciale, gespecialiseerde functies vervullen, het hardst worden geraakt. De algemene, dominante soorten redden het wel. Het zijn de zeldzame, specialistische soorten die verdwijnen. En met hen verdwijnt iets onvervangbaars. Want juist die zeldzame soorten zorgen voor de veerkracht van het hele systeem. Als de omstandigheden veranderen, zijn het de zeldzame die de generalisten in toom houden, die ineens van pas komen, die het ecosysteem redden uit een crisis.

Lees dat nog een keer en denk aan kinderen.

Het zijn niet de algemeen aangepaste kinderen die het hardst worden geraakt door het schoolsysteem. Die redden het wel. Ze halen hun cijfers, ze leren de regels, ze passen zich aan. Het zijn de zeldzame kinderen. De kinderen die er net iets anders zijn. De dyslectische kinderen die associatief denken. De hooggevoelige kinderen die te veel prikkels binnenkrijgen. De creatieve kinderen die niet in de pas willen lopen. De vragenstellende kinderen die volwassenen ongemakkelijk maken. De stille kinderen die niet door de groep gehoord worden. De energieke kinderen die hun lichaam moeten bewegen. Het zijn juist deze kinderen die specifieke, unieke, onvervangbare bijdragen aan de samenleving zouden kunnen leveren, als ze de ruimte kregen om zichzelf te ontvouwen. En het zijn juist deze kinderen die ruw worden weggeplukt als onkruid door een systeem dat geen ruimte heeft voor deze zeldzaamheid.

En precies zoals een bodem zonder zeldzame microorganismen uiteindelijk haar veerkracht verliest, is een samenleving zonder zeldzame kinderen een samenleving die niet meer veerkrachtig is. Die niet meer kan reageren op stress. Die geen creatieve oplossingen meer kan produceren. Die geleerd is dat de aandacht moet liggen dat waar je niet goed in bent altijd maar moet optimaliseren, inplaats van je eigen talenten tot bloei te laten komen door je hart te volgen.

Subscribe now

Ik zie deze parallel nu al jaren

Lang voordat ik het Nature-artikel onder ogen kreeg, lang voordat Marco Van Es het op LinkedIn deelde, voelde ik dat het verhaal van de bodem en het verhaal van het kind hetzelfde verhaal waren. Dat we als beschaving op exact dezelfde manier de aarde en onze kinderen aan het uitputten zijn. Dat we onder het mom van vooruitgang, efficiëntie en optimalisatie de fundamenten aan het kapotmaken zijn waar al het leven op staat.

In mijn werk noem ik het natuurlijke wijsheid. Het aangeboren vermogen van een kind om gezond, gelukkig en in balans te blijven, doormiddel van zijn energie, zijn ritme, zijn emoties, zijn verlangen, zijn creativiteit, zijn nieuwsgierigheid en zijn behoefte aan verbinding. Net zolang we het niet onderdrukken. Dat is de menselijke equivalent van de uitputting in de bodem. Het is dat wat een kind aandraagt dat we niet kunnen produceren, niet kunnen kopen, niet kunnen onderwijzen. Het is er al, voordat wij iets doen. En onze enige taak is om het te voeden.

Maar dat is precies waar we als samenleving al een jaar of zeventig in toenemende mate de plank misslaan. En nu kijken we verbaasd om ons heen naar een generatie die niet meer weet wie ze is, wat ze wil, of waarvoor ze leeft.

Alsof het allemaal uit het niets is gekomen. Zo vreemd…

Hier komt het goede nieuws.

Want net zoals er in de landbouw inmiddels een hele beweging is opgestaan die de aarde teruggeeft wat de aarde nodig heeft, regeneratief, herstellend, samenwerkend met de natuur in plaats van ertegenin, is er ook in het onderwijs een beweging op gang gekomen. Ouders, opvoeders, leerkrachten, scholen, onderzoekers, hele communities die zeggen: “HET MOET ANDERS!”. We gaan terug naar de basis. We gaan het ecosysteem rondom het kind herstellen. We gaan diversiteit toelaten, ritme erkennen, natuurlijke wijsheid voeden, zeldzaamheid waarderen. We gaan niet meer optimaliseren. We gaan voeden.

En precies daarvoor heb ik de afgelopen maanden achter de schermen iets gebouwd waar ik vandaag eindelijk de deuren van mag openen.

De Ander Onderwijs Academy start!

Aan het begin van dit blog schreef ik over de voedingsbodem. De plek waar kinderen leren, hoe ze leren, wat ze leren en met wie ze leren. De bodem waarop ze óf wel óf niet tot bloei komen. En als ouder heb je 100% invloed op die voedingsbodem.

Op 14 juli start de gloed nieuwe Ander Onderwijs Academy waarin je onderwijs ontdekt dat wél past bij je kind. 🤩🌿

En jij krijgt nu tijdelijk € 300,- Early Bird Korting!

Deze holistische academy is uniek in Nederland: Leer van 10 experts op het gebied van natuurlijk leren en onderwijs en wordt onderdeel van een prachtige community waar je levenslange vriendschappen en samenwerkingen uithaalt. Inclusief iedereen zijn favoriete community lunch!

Van deze experts ga je leren:

Vijf weken, tien Nederlandse experts, een warme community en een prachtig holistisch aanpak waarin ik samen met experts in holistische pedagogiek, regeneratief onderwijs, thuisonderwijs, worldschooling, leerplichtwetgeving, positieve psychologie, Ayurveda en, niet onbelangrijk gezien dit blog, de verbinding tussen bodem, microbioom en kindgezondheid, je meeneem door een proces waarin je voor het nieuwe schooljaar een concreet plan hebt voor jouw kind.

Dit en meer ga je leren:

🌍 Een Wereld aan onderwijs opties
☀️ Holistische ontwikkeling
🧠 Fixed vs. Growth mindset
🌿 Ontwikkelen in vrijheid
🌀 Cycli en ritme van de natuur
🗝️ Eeuwen oude wijsheid integreren
✨ Natuurlijke wijsheid leven
🌫️ Emotionele ecosystemen
🔮 Toekomst dromen, denken en doen
🥑 Verbinding van bodem tot bord

en nog veel meer….zodat jij je kind de life-skills mee kunt geven die je kind niet op school leert.

Niet door tegen het systeem te schoppen, maar door samen een nieuwe ecosysteem te bouwen.

Drie dingen om te weten voordat je een keuze maakt.

Eén. Deze Academy gaat éénmalig dit jaar open. Geen tweede ronde nog gepland. Als je nu niet instapt, blijf je in de tussentijd zoeken, twijfelen en compenseren.

Twee. Er is nu een early bird korting van €300. Van €949 naar €649. Dat is nog geen €65 per expert masterclass, plus alle tools, de community en een jaar toegang. Mocht je ondernemer zijn, dan is het bedrag aftrekbaar van je belasting.

Drie. De plekken zijn beperkt tot 40. Bewust kleinschalig gehouden, zodat ik iedere ouder echt aandacht kan geven en niet in een anonieme stroom verdwijnt. Op het moment dat ik dit schrijf zijn er nog 34 plekken vrij. Vorig jaar waren ze razendsnel vol.

👉 Lees alle informatie en het programma

👉 Meld je nu aan voor de Ander Onderwijs Academy

Twijfel je nog? Plan dan een gratis intake met mij, dan denk ik persoonlijk met je mee of het bij jouw situatie past. Beperkt plek, kun je zelf inplannen op een moment dat voor jou werkt.

👉 Plan direct jouw gratis intake gesprek

Laat ik je tot slot één vraag stellen, en deze meende ik op mijn stories ook al deze week: wie geeft jouw kind dé life-skills mee waarmee het in verbinding met zichzelf, de ander en de natuur kan opbloeien? Niemand. Tenzij jij het doet. Want als jij je kind het niet bewust meegeeft, wordt je kind automatisch geprogrammeerd door het schoolsysteem. Met alle gevolgen van een uitgeputte bodem die we hierboven uitgebreid hebben beschreven.

Of, om het anders te zeggen: hier bloeit de nieuwe generatie changemakers. In de Academy. In jouw gezin. Op de voedingsbodem die jij vanaf vandaag bewust gaat creëren.

Of kom proeven bij de Ander Onderwijs Meetup

Op zondag 28 juni organiseer ik van 10:00 tot 11:00 uur de Ander Onderwijs Meetup. Ontdek de verborgen impact van hoe en wat kinderen leren, en (ont)leer je 4 life-skills direct toe te passen in het dagelijks leven van je kind. Samen gaan we een holistische toekomst voor je kind(eren) creëren.

Beperkte voorraad

• Ontdek de verborgen impact van het onderwijs systeem

• Leer 4 life-skills voor ieder kind direct toepasbaar

• Voor ouders, changemakers, vernieuwers en coaches

• Online live Q&A sessie met Juliëtte Schraauwers

• Je krijg na de meetup ook de replay

• Voor slechts 8 euro!

• 
  👉 Meld je hier aan voor 8 euro

Tot slot

De wetenschappers van het Nature-onderzoek schrijven aan het einde van hun publicatie iets wat me niet meer loslaat. Ze schrijven dat de “rare taxa”, die zeldzame organismen die als eerste verdwijnen, gezien moeten worden als “sentinel”: als bewaker, als waarschuwer, als kanarie in de kolenmijn. Hun afwezigheid is het eerste teken dat het ecosysteem in nood is.

Diezelfde sentinel-functie hebben de zeldzame kinderen in onze samenleving. Het kind dat thuis op de bank weigert om nog naar school te gaan. Het kind dat huilend in bed ligt op zondagavond. Het kind dat in groep zes onder de tafel kruipt om niet aan de beurt te komen. Het kind dat op zijn vijftiende een burn-out heeft. Zij zijn niet zwak. Zij zijn niet stuk. Zij zijn de waarschuwers. Zij vertellen ons, in een taal die we soms niet willen horen, dat het ecosysteem rondom hen niet meer functioneert.

De vraag is alleen of we durven luisteren. En of we de moed hebben om in plaats van het kind te willen fixen, het ecosysteem opnieuw op te bouwen.

Hoe intensiever, hoe armer. Voor de aarde. Voor de bodem. Voor het kind. Voor ons allemaal.

Let’s Nurture Children’s Nature.

Liefs, Juliëtte

Subscribe now

3x de wereld van kinderen positief veranderen:

• Ben jij ook op zoek naar onderwijs dat wél past bij jouw kind? De Anders Onderwijs Academy opent binnenkort haar deuren — voor ouders die willen handelen vanuit visie in plaats van angst. Meld je hier aan voor de wachtlijst en ontvang als eerste toegang.
  

• Wil je leren over voeding waar je kind levenslang de vruchten van plukt. Sluit je aan bij de Childhood Changemakers Club: Ontdek in 7 dagen hoe je je kind ondersteunt vanuit zijn natuurlijke blauwdruk.

• Ben je op zoek naar een innovatieve, duurzame of holistische school voor je kind(eren), zonder urenlang online te hoeven zoeken? Krijg toegang tot de Schools for Change nu voor slechts €19,99 – met meer dan 999+ scholen & daycares in Nederland en Wereldwijd 🌍

Bronnen

— Banerjee, S., Dasgupta, D., & van der Heijden, M.G.A. (2026). Agricultural intensification, microbial homogenization and loss of rare microbiota. Nature Reviews Microbiology. Het centrale onderzoek waar deze blog op is gebaseerd.

— Marco Van Es. LinkedIn-post over het Nature-onderzoek, mei 2026. Bac2nature, Soils2guts, Holomicrobiome Institute, Dutch Microbiome Day. Voor de eerste signalering van dit onderzoek en zijn werk dat de verbinding maakt tussen bodem, microbioom en menselijke gezondheid.

— Lees ook ‘De grote illusie van het moderne onderwijs’ of ‘Bijna niets van wat school van kinderen eist, staat in de wet.’ voor wie deze parallel verder wil doortrekken.

Ik moet dit eerst vooropstellen: ik heb mijn middelbare schooldiploma niet eerlijk gehaald. Ik bedoel, technisch gezien staat het op naam, ligt het ergens netjes opgeborgen in een map op zolder tussen oude paspoorten en zwemdiploma’s, en heeft een rijksambtenaar er ooit een stempel op gezet die zegt dat het allemaal volgens de regels is verlopen. Maar zoals je in dit blog gaat lezen, was dat niet helemaal het geval. Eigenlijk was dat überhaupt niet het geval. Ik ben mijn diploma met fraude binnen gefietst en ik kan je eerlijk zeggen dat ik daar tot op de dag van vandaag geen seconde wakker van heb gelegen.

Wat ik me wél elke dag afvraag, en wat de aanleiding is van dit blog, is wat dat diploma nou eigenlijk waard is geweest. Niet voor de samenleving, maar voor mij. Heeft het me iets gegeven? Heeft het me iemand gemaakt die ik anders niet had kunnen zijn? Heeft het ook maar één deur geopend die zonder dat stempel dicht zou zijn gebleven?

Het korte antwoord: nee.
Het iets langere antwoord: lees vooral verder.

Het kind dat te veel vragen stelde

Voordat ik bij het examen kom, moet ik je eerst even meenemen naar het kind dat ik was. Een meisje dat de wereld inkwam met een soort eindeloze verwondering en bijbehorende vragen waar volwassenen geen raad mee wisten. “Waarom spoelen we de wc door met drinkwater?” Ik leerde al vrij snel dat de school liever heeft dat een kind antwoorden produceert dan dat het vragen stelt. In school voelde ik me opgesloten, alsof mijn vleugels werden afgesneden.

Buiten school was ik een complete ander kind. Ik organiseerde dingen. Ik bedacht spelletjes voor de buurtkinderen, ik bouwde hutten met mijn vader, ik startte met mijn zusje een carwash die we (met de nogal dubieuze naam) “De Grote Zussenbeurt” noemde en waarmee we volgens iedere voorbijkomende auto in de straat een wasbeurt gaven. Dat liep zo goed dat ik er spontaan ook koffie en ijsje bij verkocht, waardoor mijn ouders af en aan liepen met koffie. Ik gaf schilderles aan andere buurtkinderen in onze tuin, met krijtjes en verf die mijn moeder uit de Hema had gehaald. Ik organiseerde een actie waarmee we 1.700 gulden ophaalden voor het goede doel. Ik was negen jaar oud.

Dit is denk ik belangrijk om vast te stellen, want anders gaat dit blog klinken als het verhaal van een lui kind dat geen zin had om te leren. Het tegendeel is waar. Ik wás aan het leren, voortdurend, met een intensiteit en een gretigheid waar elke onderwijspsycholoog tegenwoordig de vingers bij zou aflikken. Ik leerde projectmanagement door een carwash op te zetten. Ik leerde marketing door een prijzenbord te maken met mijn vader. Ik leerde pedagogiek door de zesjarigen in onze straat te overtuigen dat schilderen leuk was. Ik leerde fondsenwerving door vijftienhonderd gulden uit de huishoudportemonnees van de buurt te peuteren. Alleen leerde ik dat allemaal in het verkeerde lokaal, namelijk in onze wijk, op de verkeerde tijden, namelijk altijd buiten schooluren.

“De juf is een heks”

Mijn eerste schooldag is in de familie inmiddels een klassieker geworden. Mijn moeder vertelt me later dat ik die ochtend met grote ogen en aan haar rok geklemd bij de deur stond en weigerde mee te gaan met de juf. Ze vroeg waarom. Ik keek haar aan met de onverstoorbare blik die alleen vierjarigen kunnen hebben, en zei ik zonder verder uitleg: “Mama jij weet het niet, maar de juf is een heks.” En daarmee was de zaak voor mij gesloten.

Mijn moeder lacht hier nog steeds om, want het was natuurlijk geen rationele reden om niet naar school te willen. De juf wás geen heks. De juf was waarschijnlijk gewoon een nette vrouw die haar best deed. Maar terugkijkend denk ik dat mijn vierjarige zelf iets aanvoelde dat ik op die leeftijd alleen kon vertalen in de taal van sprookjes. Iets klopte niet voor mij in dat gebouw. Iets in mijn lichaam zei: hier hoor ik niet, hier word ik niet gezien, hier ben ik in gevaar. En in een vierjarig brein dat nog vol zit met heksen, draken en boze monsters, krijgt zo’n gevoel een gezicht en een naam. De juf is een heks.

Wat het volgens mij eigenlijk was, was haarscherp innerlijk kompas dat al op dag één wist dat dit instituut en ik in school niet thuishoorde.

Dat innerlijke kompas zou me nog vaker goed van pas komen. Onder andere op de dag dat ik mijn examen zou hacken, maar daar kom ik straks op.

In groep één en twee viel het allemaal nog mee. Daar mocht ik nog spelen, knutselen, vragen stellen, en mocht ik kind zijn. Maar vanaf groep drie veranderde dat. Toen begon “het echte werk”, zoals dat heet. Lezen. Schrijven. Stilzitten. En ik kon het niet. Of beter gezegd, mijn brein, dat associatief en beeldend werkte, kon niet doen wat zo’n schoolboek van mij vroeg, namelijk letters keurig achter elkaar zetten en woorden in een vaste volgorde produceren. Ik zag de letters dansen op het papier. Ik haalde de “b” en de “d” door elkaar (dus mocht je hier ergens ‘spelfauten’ ontdekken, dan weer je waar het vandaan komt). Ik geloof dat ik zelfs woorden achterstevoren kon schrijven zonder dat ik het door had.

Subscribe now

Share Juliette's Substack

Mijn klasgenoten leerden lezen. Ik leerde vooral dat ik niet kon lezen. Mijn klasgenoten leerden schrijven. Ik leerde dat ik niet kon schrijven. Het ging niet meer over de letters en cijfers, het werd een persoonlijke kwestie. Iedere dag werd ik er een uur of zes aan herinnerd dat ik niet voldeed. Iedere dag kwam ik thuis met een nieuw klein scheurtje in het kindje dat ik was. En iedere middag, zodra ik thuis kwam gebeurde er iets opmerkelijks: dat kindje kwam terug. Buiten, in de tuin, met mijn vriendjes, met krijtjes, met een hut van takken, met een idee voor een nieuw spel, was ik weer Juliëtte. De Juliëtte die plannen smeedde en en nieuwe ideeën startte.

Het was alsof ik twee levens leidde. Een schoolversie van mezelf die elke dag een beetje meer afbrokkelde, en een echte versie van mezelf die buiten schooltijd iedere dag een beetje meer tot bloei kwam. Het is een soort dissociatie, die enorm veel kinderen ondergaan zonder dat iemand het opmerkt. Niemand op school zag de buiten-Juliëtte. Niemand thuis kon zich helemaal voorstellen wat de school-Juliëtte iedere dag doormaakte. En allebei die kinderen waren ik.

Hoe ik Engels leerde van Ross en Rachel

Een mooi voorbeeld van die dubbele werkelijkheid was Engels. Vanaf groep zes kregen we Engelse les, en ik herinner me dat ik tijdens die les het liefst onder de tafel kroop. Ik vermeed elke blik van de juf, want ik wist dat als zij mij aankeek, dat ik aan de beurt zou zijn, en dat ik dan ergens iets hardop in het Engels moest zeggen wat als een enorme afgang voelde. Ik vond het verschrikkelijk. Ik zakte zo diep mogelijk weg in mijn stoel en hoopte dat ik onzichtbaar werd. Ik was er zeker van dat Engels nooit, maar dan ook werkelijk nooit, iets zou worden waar ik in m’n leven mee uit de voeten zou kunnen.

En toen, ergens in de jaren daarna, ontdekte ik F.R.I.E.N.D.S. Die zes lievelingsvrienden in dat Amerikaanse appartement, met hun grappen en avonturen. Ik keek ze. En keek ze nog eens. En niet met als doel om Engels te leren spreken. Ik keek het omdat het leuk vond. Omdat ik die karakters wilde kennen, hun stemmen wilde horen, mee wilde voelen met wat er gebeurde. En ondertussen, zonder dat ik bewust deed, leerde ik Engels. Engels met context, met emotie, met grappen, met intonatie, met mensen die echt met elkaar in interactie waren.

Ik voelde al jong dat Engels een sleutel was. Dat het de deur zou kunnen openen naar de wereld buiten Nederland. Naar mensen, naar ideeën, naar plekken vol avonturen zoals de vrienden in FRIENDS. Ik denk dat ik onbewust ontdekte hoe mijn brein werkt. Het is alleen niet de manier waarop scholen het leren organiseren.

Wat ik op dat moment niet wist, is dat ik later stage zou lopen in Berlijn. En in Zuid-Korea. En dat ik op een gegeven moment een TEDx-talk zou geven, in het Engels, voor een zaal van 600 mensen, over wat ik wilde dat ik op school had geleerd. Dat meisje dat in groep zes onder de tafel kroop om maar niet aan de beurt te komen, stond op een dag op een podium in een spotlight, en hield in vloeiend Engels een verhaal voor een live publiek. Daarvoor had ik trouwens geen diploma nodig. Wat de mensen in die zaal interesseerde, was wat ik te zeggen had. Mijn visie op onderwijs.

Subscribe now

Het briefje

Er is een periode geweest dat ik ‘s avonds in bed lag te huilen. Ik haatte school. Dat was het woord dat ik gebruikte, ook tegen mijn ouders, ook tegen mezelf. Ik. Haat. School. En afgelopen jaar, toen ik door mijn oude spulletjes ging van schoolwerkjes en rapporten, kwam ik dit briefje tegen uit 1997Er stond één zin op. Twintig keer. Boven elkaar. “Ik ga niet naar school.” “Ik ga niet naar school.” “Ik ga niet naar school.” Twintig keer, in mijn kinderhandschrift. Met bovenaan “ECHT WAAR!”.

Toen ik dat briefje in mijn handen had, voelde ik alle oude pijn weer omhoog komen. Maar tegelijkertijd voelde ik iets anders: het cirkeltje was rond. Ik had van mijn grootste pijn mijn passie gemaakt. Het meisje dat ooit "ik ga niet naar school" twintig keer schreef, mag vandaag wereldwijd ouders en scholen inspireren om kinderen weer terug te geven waar ze recht op hebben; een voedingsbodem waarin ze zichzelf mogen blijven. I came such a long way.

Het stempeltje

Op school ging dat niet zo goed. Ik kreeg vrij vroeg het stempeltje “dyslexie”, en het werd me uitgelegd alsof ik een handicap had die de rest van mijn leven maar mee moest dealen. Ik herinner me nog dat ik daarna een week lang door het huis heb gelopen met het gevoel dat er iets fundamenteel mis was met mijn brein. Ik wist niet eens precies wat dyslexie was, ik wist alleen dat het een woord was waar volwassenen heel serieus over deden en waarbij ze op een toon spraken die ouders gebruiken als ze net van de dokter komen met een uitslag die niet zo best was. Maar er was ook een soort opluchting. Want er was een duidelijke diagnose.

(Uit het rapport)

Pas veel later begreep ik dat mijn dyslexie geen handicap was, maar in feite de andere kant van dezelfde medaille die mij in staat stelde om buiten school zo veel te creëren. Mijn brein werkt nou eenmaal niet lineair zoals een schoolboek dat van mij vraagt. Maar op school had ik daar niet zoveel aan. Er lag vooral veel focus op wat ik niet goed kon. Er was weinig ruimte voor mijn talenten.

Het effect was dat ik op een bepaald moment depressief werd. Ik liep met suïcidale gedachten rond op mijn vijftiende, omdat ik me elke dag weer “te veel” voelde en tegelijkertijd “niet genoeg”. Te veel omdat ik te creatief, te eigenwijs, te kritisch, te vragend was. Niet genoeg omdat ik niet kon spellen, niet kon onthouden hoe een lijdend voorwerp werkt (nog steeds niet), en niet kon uitleggen waarom de stelling van Pythagoras voor mij relevant zou zijn op enig moment in mijn leven (nog steeds niet).

Subscribe now

6 uur les in het gesticht

In mijn examenjaar voerde mijn school (Werkplaats Kindergemeentschap in Bilthoven) een nieuwe lesmethode in. Ik geloof dat ze het toen “leren in domeinen” noemden. Ik weet niet wie dit destijds heeft bedacht, maar het kwam erop neer dat ik nog zes uur per week echt gedoceerd les kreeg, één uur per vak, en de rest van de tijd, , in een afgesloten vleugel van het schoolgebouw werd geparkeerd om mezelf “te bedruipen”. Dit gebeurde uitsluitend op de MAVO. De HAVO en VWO-leerlingen kregen gewoon normaal les. Onze vleugel werd door de rest van de school “het gesticht” genoemd, een grap die in geen enkel deel daarvan grappig was, maar precies de juiste lading dekte.

Er was een soort time-out schriftje. Als je wilde gaan werken in de bibliotheek, die in een ander deel van het gebouw was, schreef je je naam in het schrift en mocht je gaan. Niemand controleerde of je daar werkelijk was. Niemand controleerde of je überhaupt nog in het gebouw was. Ik schreef me iedere dag in voor “de bieb”, en ging samen met vier of vijf andere vrienden voor de school sigaretjes roken. Iedere dag. Maanden achter elkaar. Dat was in onze ervaring beter voor onze mentale gezondheid dan in dat gesticht zitten staren naar een werkboek.

Mijn moeder kwam hier pas achter een maand voor mijn examen, toen ik griep kreeg en dus thuis lag, en zij met haar redelijke ouder-instinct besloot om mijn boeken uit mijn schoolkluis te halen zodat ik thuis vast wat kon voorbereiden. Ze kwam thuis met een tas vol boeken letterlijk dat jaar nog niet één keer geopend waren. De werkboeken waren he-le-maal leeg. Mijn moeder ging zitten en zei: “Juliëtte, wat heb jij dit jaar gedaan?” En ik kon eerlijk gezegd geen goed antwoord geven, behalve dan dat ik aardig wat sigaretjes had gerookt.

Wat volgde was een evacuatie. Mijn ouders haalden me direct van school, lieten weten dat ik tot het examen niet meer zou terugkomen, en boekten diezelfde week een plek voor mij bij een huiswerkinstituut. Daar zat ik vervolgens elke dag van zeven uur ‘s ochtends tot zeven uur ‘s avonds, twaalf uur per dag, om in een maand tijd een heel jaar leerstof in mijn hoofd te proppen. Niet om het het echt te leren of te begrijpen. Maar puur en alleen om het te onthouden tot ik de examenzaal in liep en het er weer uit kon poepen. Maar ik had een plan…

Even tussendoor: Ik wil je graag uitnodigen!

Ik ga je zo vertellen hoe ik dat examen heb gehaald.
Maar voor ik daar kom, wil ik je iets vragen.

Als jij dit verhaal tot hier hebt gelezen, dan herken je waarschijnlijk iets. Misschien herken je jezelf van vroeger. Misschien herken je je kind nu. Misschien herken je het kind van iemand om wie je geeft. Misschien voel je iets opborrelen dat al heel lang onderdrukt is.

Mijn werk gaat niet over mijn verhaal. Mijn verhaal is alleen de aanleiding. Mijn werk gaat over hoe het anders kan. Over hoe we kinderen niet hoeven te dwingen iemand anders te worden dan zichzelf. Mijn werk gaat over hoe we een nieuwe voedingsbodem creëren waarin kinderen kunnen opbloeien tot holitische dromers, denkers en doeners.

Op zondag 28 juni organiseer ik daarom de Ander Onderwijs Meetup. Een online sessie van een uur waarin ik je vier life-skills meegeef die je vandaag kunt toepassen in het leven van je kind. Skills die in geen enkel schoolboek staan, maar die voor elk kind van levensbelang zijn. Plus een live Q&A met mij, en de replay zodat je hem rustig terug kunt kijken. Deelnemen is maar acht euro.

👉 Meld je hier aan voor de Ander Onderwijs Meetup voor slechts 8 euro

En lees nu vooral verder. Want het wordt nog gekker.

Het papiertje dat diploma heet.

En toen was daar het examen zelf. Na een maand huiswerkinstituut was ik aan de beurt. Ik vond het zo spannend. Ik MOEST het halen, zodat ik EINDELIJK van school kon en iets kon gaan studeren wat ik WEL leuk vond. Door mijn dyslexie-stempel had ik recht op één privilege: ik mocht mijn examen op een laptop maken in plaats van met de hand uitschrijven. Laptops waren in die tijd vrij nieuw.

Mijn natuurkundedocent Mieke kreeg de taak mijn laptop voor het examen te controleren. Ze deed haar best. Maar Mieke en computers waren niet echt aan elkaar gewaagd. Ze klikte een paar keer op mijn bureaublad, opende een Word-document of twee, vond niks verdachts, en keurde mijn laptop goed.

Op mijn bureaublad stond een bestand. Het heette “Gedichtje”. Het was geen gedichtje. Het was mijn complete spiekbriefje voor biologie en economie examen. Volgepropt met definities, formules, jaartallen, ezelsbruggetjes, hele alinea’s antwoord op vragen waarvan ik vrij goed kon voorspellen dat ze gesteld zouden worden. Ik had het geschreven in een lettertype dat suggereerde dat het inderdaad een gedicht was, met witregels en cursieve passages, voor het geval Mieke toch zou klikken. Maar Mieke klikte niet. Mieke zag een bestand met de naam “Gedichtje” en dacht: ach ja, deze meid schrijft vast gedichtjes in haar vrije tijd (wat ook echt zo was, wellicht deel ik ze nog een keer hier). Mieke vinkte mijn laptop goed.

En zo zat ik daar, op de dag van mijn examen biologie, in een stille zaal met allemaal andere zwetende vijftienjarigen die met de hand zaten te schrijven, en ik opende rustig mijn document “Gedichtje” in een mini hoekje van mijn scherm, en haalde die toets. Een paar dagen later deed ik hetzelfde voor economie. En weer een paar dagen later kwam daar eindelijk het verlossende telefoontje (zo zenuwslopend, wie heeft dat in vredesnaam verzonnen!!) en mocht ik toch echt mijn diploma ophalen, met hakken over de sloot, samen met al die andere kinderen die het wél eerlijk hadden gedaan.

Ik weet zeker, en ik schrijf dit zonder een spoor van bescheidenheid, dat ik zonder dat bestandje gewoon was gezakt. En dan had ik nog een heel jaar in dat Gesticht moeten doorbrengen. Nog een jaar tegen mijn eigen natuur in bewegen. Verder van mezelf verwijderd raken. Boos zijn op het school systeem.

Wat is mijn diploma dan waard?

En nu komt de vraag die ik mezelf al twintig jaar stel. Wat is dat diploma nou eigenlijk waard?

Het heeft me niet geleerd hoe je een bedrijf opzet. Het heeft me niet geleerd hoe je belastingaangifte doet. Het heeft me niet geleerd hoe je een gezond gezin runt of een kind opvoedt. Het heeft me niet geleerd hoe je omgaat met conflict, met verlies, met liefde, met geld, met geluk, met angst. Het heeft me niet geleerd hoe mijn lichaam werkt, hoe mijn brein werkt, hoe mijn emoties werken, of hoe ik mezelf gezond kan houden. Het heeft me niet geleerd wat voeding doet met mijn stemming, of waarom slaap heilig is, of hoe stress in het lichaam zit opgeslagen.

Het heeft me één ding gegeven: het recht om door te stromen naar een vervolgopleiding. En zelfs dat recht heb ik vervolgens niet gebruikt zoals het systeem had bedacht. Ik ben mijn eigen weg gegaan, heb mijn eigen bedrijf opgebouwd, heb mijn eigen onderwijsvisie ontwikkeld, heb mezelf alles geleerd wat ik nu weet door te lezen, te luisteren, te zoeken, fouten te maken, opnieuw te beginnen. Niet één keer heeft iemand mij gevraagd om mijn MAVO-diploma te tonen voordat ze me een opdracht gaven. Niet één keer heeft een ouder bij Anders Onderwijs Academy gevraagd: maar Juliëtte, hoeveel haalde je voor economie op je examen? Letterlijk niemand.

En toch is dat diploma datgene waar twaalf jaar van mijn jeugd om draaide. Datgene waar mijn mentale gezondheid voor moest wijken. Datgene waarvoor ik mijn natuurlijke vragen, mijn nieuwsgierigheid, mijn creativiteit, mijn levensvreugde te vaak moest inleveren. Datgene wat zo belangrijk was dat het mocht resulteren in een meisje van vijftien dat ‘s nachts huilde en niet meer wilde leven. Voor een stempel op een papier, dat ik vervolgens met een bestand genaamd “Gedichtje” en een docent die niet zo handig was met computers, gewoon heb omzeild.

Wat me wél heeft gevormd

Het is misschien gepast om hier even te zeggen wat me dan wél heeft gevormd. Niet om de school zwart te maken, want ik weet dat er ergens in die twaalf jaren ook docenten zijn geweest die echt iets goeds hebben gedaan. Maar als ik eerlijk terugkijk, dan zijn de dingen die hebben gemaakt dat ik vandaag de dag ben wie ik ben, allemaal buiten de schoolmuren gebeurd.

Mijn ouders die me erdoorheen hielpen toen ze ontdekten dat ik geen letter in mijn schoolboeken had geschreven. Mijn vader die me hielp om kraampjes te bouwen voor mijn buurt-acties, en die me daarmee de fundamentele les leerde dat een idee niets is zonder uitvoering. Mijn zusje, die meedeed met De Grote Zussenbeurt en me leerde dat plezier en doelgerichtheid heel goed samen kunnen gaan. Mijn buurtvriendjes, die kwamen schilderen omdat ik het had bedacht, en me daarmee leerden dat als jij ergens voor opstaat, anderen vaak meegaan. De natuur, waar ik elke dag in zat, en die me leerde dat alles in cycli verloopt, dat groei tijd kost, en dat een gezond systeem zichzelf reguleert als je het niet voortdurend verstoort. Friends, die me Engels leerden waarmee ik later de wereld in kon. De vervolg studies aan het NIMETO Utrecht en de Design Academy Eindhoven. De stages in het buitenland. Leren uit boeken die ik wél leuk vond. Documentaires kijken die me oprecht interesseerde en me nieuwe dingen leerden. De vraag “waarom?” die ik op school niet mocht stellen, maar die mij wél heeft gemaakt tot iemand die nu een leven lang van het stellen van die vraag haar werk heeft kunnen maken.

Niets van dit alles staat op mijn diploma.

Subscribe now

Het is geen natuurwet, maar een keuze.

Sinds ik moeder ben geworden, is mijn passie alleen maar sterker geworden. Want nu ik mijn eigen kind help opbloeien, zie ik om mij heen wat er bij zo veel kinderen helaas nog steeds gebeurt. Het is bijna onverdraaglijk om te kijken hoe een natuurlijk, helder, vol-van-leven kind langzaam wordt platgewalst door een systeem dat eigenlijk gewoon niet past bij hoe een kinderbrein, een kinderlichaam, een kinderhart werkt.

En het is onverdraaglijk omdat ik weet dat het anders kan.
Dat het altijd anders heeft gekund.

Dat het systeem waar wij allemaal in leven, geen natuurwet is, maar een keuze.

Dat is waar ik me iedere dag voor inzet. Niet vechten tegen het systeem, maar samen met childhood changemakers (ouders, vernieuwers, leerkrachten) een nieuw ecosysteem bouwen waarin kinderen wél kunnen opbloeien zoals de natuur het bedoeld heeft. Waar hun natuurlijke wijsheid wordt gevoed in plaats van onderdrukt. Waar ze niet hoeven te kiezen tussen zichzelf zijn en geaccepteerd worden. Waar ze niet in standje overleven hoeven te schieten om hun eigen ziel en talenten intact te houden.

Want ik kan je eerlijk vertellen: dat bestand genaamd “Gedichtje” was niet het werk van een tiener met slechte intenties. Het was de overlevingsstrategie van een klein meisje dat geen enkele andere manier zag om zo snel mogelijk uit dat gebouw te komen. Ik schaam me er niet voor. Ik vind het achteraf zelfs een soort daad van zelfredzaamheid. Maar ik vraag me wel af, voor alle kinderen die nu in dat systeem vast zitten of in een variant ervan, hoeveel “gedichtjes” zij nog moeten schrijven voordat wij volwassenen eindelijk eens gaan zien wat we eigenlijk al jaren weten.

Dat het anders kan. Dat het anders moet.

Zie ik je bij de Ander Onderwijs Meetup?

Als je nu denkt: ik wil leren hoe ik dat anders kan doen voor mijn kind — dan zie ik je graag op zondag 28 juni bij de online Ander Onderwijs Meetup. Zoals ik halverwege dit blog al noemde, deel ik daar vier life-skills die je direct kunt toepassen in het leven van je kind. Skills die op school niet worden onderwezen, maar die je kind echt nodig heeft om in deze wereld te kunnen floreren als zichzelf.

Het is voor acht euro. Beperkte plekken beschikbaar.

👉 Meld je hier aan voor 8 euro

Let’s Nurture Children’s Nature.

Liefs, Juliëtte

Ik heb iets gedaan wat maar weinig mensen doen. Ik heb de wet gelezen.

Niet de meningen erover of de samenvatting van de Algemene Onderwijsbond. Geen opiniestuk van een ex-minister in de NRC. Maar de bron. De Wet op het Primair Onderwijs. De kerndoelen van het ministerie. Artikel 29 van het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind. Artikel 26 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. De droge teksten waarop het hele Nederlandse onderwijs zogenaamd is gebouwd.

Met dank aan Claire Boonstra en Operation Education. Zij deelden eerder op LinkedIn een serie afbeeldingen waarin de Wet op het Primair Onderwijs, de kerndoelen, het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind en de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens overzichtelijk naast elkaar werden gezet. Die post was voor mij de directe aanleiding om de bronnen zelf te gaan lezen.

Ik raad het iedereen aan. Het is een leesoefening met aan het eind een nogal verontrustende conclusie, namelijk dat een groot deel van wat we op school doen, helemaal niet hoeft. En een nog groter deel van wat de wet juist vraagt, gewoon niet gebeurt.

Goed. Laten we niet te ver vooruitlopen.

Eerst de wet.

Artikel 8 van de Wet op het Primair Onderwijs beschrijft het doel van het Nederlandse basisonderwijs. Je verwacht een tekst die klinkt als een Cito-toets. In plaats daarvan staat er dit.

Het onderwijs wordt zodanig ingericht dat de leerlingen een ononderbroken ontwikkelingsproces kunnen doorlopen. Het wordt afgestemd op de voortgang in de ontwikkeling van de leerlingen.

Het onderwijs richt zich in elk geval op de emotionele en de verstandelijke ontwikkeling, en op het ontwikkelen van creativiteit, op het verwerven van noodzakelijke kennis en van sociale, culturele en lichamelijke vaardigheden.

Dat is, woord voor woord, wat er staat.

Lees het twee keer. Doe gerust een derde rondje. Want dit is de wettelijke opdracht aan iedere basisschool in Nederland, en het is behoorlijk fris en duidelijk voor iets dat al sinds 1981 op papier staat en in 1998 in werking trad.

Een ononderbroken ontwikkelingsproces. Afgestemd op het kind. Emotionele ontwikkeling. Creativiteit. Sociale, culturele en lichamelijke vaardigheden. En, ergens in de bijzin, ook wat noodzakelijke kennis.

Dat is, en ik kan dit niet vaak genoeg herhalen, de wet.

Niet een leuke gedachten of idee uit een TEDx talk van een holistische opvoedcoach (don’t look at me).

Nee, dit is de Nederlandse rijkswet, gepubliceerd op wetten.overheid.nl, met een mooi blauwe rand eromheen en alles.

Vervolgens hebben we er nog een gouden strikje omheen gedaan:

We hebben het ondertekend.

In 1995 heeft Nederland het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind geratificeerd. Voor wie het juridische jargon niet kan volgen: ratificeren betekent dat een land plechtig “ja” zegt, “Hier houden wij ons aan, dit gaan wij waarmaken”.

Artikel 29 beschrijft het doel van onderwijs. En ook deze tekst kan ik niet anders dan rechtstreeks citeren, omdat het anders ongeloofwaardig wordt:

Het onderwijs aan het kind dient gericht te zijn op de zo volledig mogelijke ontplooiing van de persoonlijkheid, talenten en geestelijke en lichamelijke vermogens van het kind. Op het bijbrengen van eerbied voor de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden. Op eerbied voor de ouders, voor de eigen culturele identiteit, taal en waarden, en voor andere beschavingen. Op de voorbereiding van het kind op een verantwoord leven in een vrije samenleving, in de geest van begrip, vrede, verdraagzaamheid, gelijkheid van geslachten, en vriendschap. Op het bijbrengen van eerbied voor de natuurlijke omgeving.

Mooi, hè?

Geestelijke en lichamelijke vermogens. Vrede. Verdraagzaamheid.
Eerbied voor de natuur.

Subscribe now

Nou wil ik niemand voor het hoofd stoten, maar als ik dit vergelijk met een gemiddelde dinsdagochtend in groep zes, dan zit er ergens een licht discrepantietje. Tussen “de zo volledig mogelijke ontplooiing van de geestelijke en lichamelijke vermogens van het kind” en “Senna, ga zitten en doe je werkboek open op bladzijde 47” zit naar mijn idee een gapend gat.

En artikel 26 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens doet er nog een schepje bovenop. Het onderwijs - zo staat daar - zal gericht zijn op de volle ontwikkeling van de menselijke persoonlijkheid en op de versterking van de eerbied voor de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden. Het zal het begrip, de verdraagzaamheid en de vriendschap onder alle naties, rassen of godsdienstige groepen bevorderen.

De volle ontwikkeling van de menselijke persoonlijkheid.

Niet de gedeeltelijke ontwikkeling. Niet de cognitieve ontwikkeling. Niet de naar-de-Cito-toe ontwikkeling. De volle ontwikkeling. Het hele kind. Hoofd, hart, handen, lijf, ziel, en alle andere woorden die de gemiddelde onderwijsinspecteur licht ironisch tussen aanhalingstekens zou zetten.

Dit is dus, en ik vat het even samen voor wie nu een knoop in zijn buik voelt opkomen, de juridische werkelijkheid waar het Nederlandse onderwijs op rust. De wet, het verdrag, de verklaring, allemaal zwart op wit: onderwijs gaat om het hele kind, om ontplooiing, om verbondenheid, om wie dit kleine mensje is en de potentie om uit te bloeien.

Subscribe now

Dan: de kerndoelen. Ga er even goed voor zitten.

Het ministerie heeft de wet vervolgens vertaald in 58 kerndoelen voor het basisonderwijs. Dat is de officiële opdrachtenlijst van iedere school in Nederland.

Dit is een ruime greep, letterlijk overgenomen uit het document:

• Kerndoel 34: de leerlingen leren zorg te dragen voor de lichamelijke en psychische gezondheid van henzelf en anderen.

• Kerndoel 39: de leerlingen leren met zorg om te gaan met het milieu.

• Kerndoel 40: de leerlingen leren in de eigen omgeving veel voorkomende planten en dieren onderscheiden en benoemen en leren hoe ze functioneren in hun leefomgeving.

• Kerndoel 54: de leerlingen leren beelden, taal, muziek, spel en beweging te gebruiken om er gevoelens en ervaringen mee uit te drukken en om er mee te communiceren.

• Kerndoel 55: de leerlingen leren op eigen werk en dat van anderen te reflecteren.

• Kerndoel 57: de leerlingen leren op een verantwoorde manier deelnemen aan de omringende bewegingscultuur en leren de hoofdbeginselen van de belangrijkste bewegings- en spelvormen ervaren en uitvoeren.

• Kerndoel 58: de leerlingen leren samen met anderen op een respectvolle manier aan bewegingsactiviteiten deelnemen, afspraken maken over het reguleren daarvan, de eigen bewegingsmogelijkheden inschatten en daarmee bij activiteiten rekening houden.

(*Ik van bijna van mijn stoel.)

Laten we even een korte pauze inlassen.

Want ergens in Nederland zit nu een schoolleider hopelijk deze blog te lezen die denkt: ja maar dat doen we toch? Aan die schoolleider vraag ik liefdevol: are you sure?

Een gymles van twee uur per week en een keer paardenbloemen tekenen in mei is niet “leren hoe planten en dieren in hun eigen omgeving functioneren in hun leefomgeving.”

Een poster ophangen over “fijne en niet-fijne gevoelens” is niet “zorg dragen voor de psychische gezondheid van henzelf en anderen.” En “een kringgesprekje over hoe het weekend was” is niet hetzelfde als “reflecteren op eigen werk.”

Subscribe now

De kerndoelen zijn niet adviezen. Het zijn doelen. Het ministerie heeft ze opgesteld als de minimale opbrengst van acht jaar basisonderwijs. En een groot deel ervan, ergens tussen de helft en driekwart als je eerlijk telt, zitten in de praktijk op de reserve bank: ze staan op het lijstje, maar niemand kijkt ernaar om.

En precies hier wordt het pijnlijk actueel. Want deze week verwees BOOS in een aflevering over thuisonderwijs nog plechtig naar de wet, alsof dat een soort heilig ankerpunt is waarop iedereen zich kan beroepen om die 2.500 vrijgestelde kinderen terug onder toezicht te krijgen. En dat is op zich een legitiem punt. Maar wie dezelfde wet werkelijk leest, ontdekt iets ongemakkelijks: diezelfde wet wordt voor de andere 1,4 miljoen basisschoolkinderen in dit land vrolijk genegeerd. Dagelijks. Op grote schaal. Zonder dat iemand een aflevering maakt. Als we de wet zo serieus nemen als BOOS suggereert, dan staat het hele Nederlandse basisonderwijs onder verdenking, niet alleen die paar duizend gezinnen aan de keukentafel.

En nu, de pointe.

Dit alles voorbereid, uitgespit en doorgelezen, kunnen we het eindelijk hebben over wat er níet in de wet staat. Dit is hoe Claire het mooie samenvatten:

Nergens in de wet staat:

dat we kinderen moeten indelen in niveaus.

dat het leren in een klaslokaal moet plaatsvinden.

dat we kinderen moeten vergelijken ten opzichte van een gemiddelde.

dat kinderen stil moeten zitten.

dat we cijfers moeten geven.

dat lesmethodes nodig zijn.

dat we kinderen moeten leren de juiste antwoorden te reproduceren.

dat er een lesrooster nodig is.

dat kinderen zo hoog mogelijk moeten scoren.

dat school 2x per jaar moet toetsen voor een leerlingvolgsysteem.

dat school enkel moeten focussen op taal en rekenen.

de wet staat dat school zich goed moeten voorbereiden op een inspectiebezoek.

Dit. Staat. Nergens.

En ja, ik weet dat sommigen nu denken: maar het toetsingskader, de inspectie, de minimumeisen voor referentieniveaus, blablabla. Klopt. Er is een ingewikkelde bovenbouw van besluiten, regelingen en kaders. Maar de wettelijke kern, de hardste juridische grond, vraagt nul van bovenstaande dingen. Nul. Niveaus, klaslokalen, cijfers, methodes, rapporten, lesroosters, toetsweken..

Het zijn allemaal uitvoeringskeuzes, geen wettelijke verplichtingen.

Het zijn antwoorden op een vraag die de wet niet heeft gesteld.

De wet vroeg om ontplooiing van het hele kind.

Het systeem heeft ja gezegd en vervolgens een fabrieksprotocol ingevoerd.

Helaas heeft niemand het hardop tegengesproken, want we waren te druk om het rooster te vullen.

We hebben een onderwijssysteem dat zijn eigen wettelijke opdracht systematisch ontwijkt en zich vervolgens beklaagt over de symptomen van die ontwijking.

We klagen dat kinderen niet kunnen stilzitten.

De wet vraagt nergens dat ze stil moeten zitten.

We klagen dat ze de stof niet onthouden.

De wet vraagt nergens dat ze de stof reproduceren.

We klagen dat ze niet meer creatief zijn.

De wet vraagt expliciet om creativiteit.

We zitten met onze handen in het haar omdat ze ongelukkig zijn, dat ze burn-outs krijgen op hun veertiende, dat ze niet meer weten wie ze zijn. De wet vraagt om de zo volledig mogelijke ontplooiing van hun persoonlijkheid, talenten, geestelijke en lichamelijke vermogens, en die opdracht hebben we ergens tussen 1985 en nu ergens op een plank gelegd en onze eigen draai aan gegeven.

We hebben dus een systeem dat structureel onder de maat van zijn eigen juridische grondslag presteert, en dat verbergen we al decennialang achter een waas van professionele drukte, een eindeloze stroom rapporten over “passend onderwijs”, “kansengelijkheid”, “leerwinst”, “kerncurricula”, “burgerschapsopdrachten”, terwijl het basisdocument waar het allemaal op zou moeten rusten gewoon open en bloot op internet te vinden is, leesbaar voor iedereen.

De wet vraagt om het hele kind. En we doen alsof er geen keuze is.

Er is een keuze. Er is altijd een keuze geweest.

Wat doen we hier dan eigenlijk?

Laat ik eerlijk zijn. Ik denk dat we, ergens diep onder al die kerndoelen en methodes en toetsen, een afspraak hebben gemaakt die niemand officieel heeft uitgesproken. De afspraak is dat school er niet is om kinderen ten volle te laten ontplooien, maar om hen voorspelbaar te maken - volgens een gestandaardiseerde aanpak.

Een ononderbroken ontwikkelingsproces is niet voorspelbaar. Het hangt af van een kind. Het hangt af van een seizoen, van gevoelens, een verliefdheid, een interesse die opvlamt en weer afzwakt. Een Cito-toets is wel voorspelbaar. Een leerlingvolgsysteem is héél voorspelbaar. Een niveau-indeling is voorspelbaar tot drie cijfers achter de komma.

Subscribe now

We hebben de voorspelbaarheid verkozen boven het kind. En dat is geen pedagogische beslissing. Dat is een bureaucratische beslissing. Het systeem dient zichzelf inplaats van dat het de kinderen dient, en het is over de jaren steeds beter geworden in het uitvoeren van zichzelf, en steeds slechter in het uitvoeren van de wet.

Het mag dus echt anders.

Het mag echt. Het mag morgen. Het mag op iedere basisschool in Nederland. Geen enkele paragraaf in de Wet op het Primair Onderwijs verbiedt een school om de niveau-indeling op te heffen, de Cito te schrappen, het lesrooster te vervangen door blokken van verbinding, natuur, verwondering, stilte, spel, vraag en onderzoek, de methodes terug te brengen tot een gereedschapskist in plaats van een evangelie, de cijfers te vervangen door gesprekken, het klaslokaal te verplaatsen naar het bos.

Geen enkele jurist kan een school vertellen dat dat niet mag. Hooguit kunnen ze zeggen dat het bestuur, de inspectie, de ouders, de directie het niet willen. Maar willen is iets heel anders dan moeten.

Iedereen in dit land, van de minister tot de moeder bij het schoolhek, gedraagt zich alsof het systeem een natuurwet is. Dat is het niet. Het is een keuze. Het is een hardnekkige, ingeslepen, met methodes en toetsen dichtgemetselde keuze. En keuzes mogen, in een vrij land, herzien worden.

Wat ik je vraag.

Lees het. Lees de wet. Lees artikel 8. Lees artikel 29 van het Kinderrechtenverdrag. Lees artikel 26 van de Universele Verklaring. Lees de 58 kerndoelen, alle 58, ook de saaie. Het kost je een uur. Het verandert je leven niet, maar het verandert je kijk op de school van je kind, en de kijk is waar alles begint.

En vraag jezelf dan één ding.

Hoeveel van wat de wet vraagt, gebeurt er werkelijk op de school van mijn kind?

En hoeveel van wat er nergens in de wet staat, bepaalt toch elke dag wat mijn kind ervaart, leert, doet, ontdekt?

Daar is geen goed of fout antwoord op. Er is alleen een eerlijk antwoord. En als dat antwoord ongemakkelijk is, dan is dat geen oordeel over jou of over je school of over de juf. Dat is een opening. Een kleine, ongemakkelijke opening naar een gesprek.

Het probleem is nooit het kind.

Het probleem is nooit de wet.

Het probleem is wat we van de wet gemaakt hebben, hoe we het interpeteren en omzetten naar de dagelijkse leerervaringen voor het kind en dat is, anders dan een wet, op ieder moment door iedereen te veranderen.

Nurture Children’s Nature.

Juliëtte

3x de wereld van kinderen positief veranderen:

• Ben jij ook op zoek naar onderwijs dat wél past bij jouw kind? De Anders Onderwijs Academy opent binnenkort haar deuren — voor ouders die willen handelen vanuit visie in plaats van angst. Meld je hier aan voor de wachtlijst en ontvang als eerste toegang.

• Wil je leren over voeding waar je kind levenslang de vruchten van plukt. Sluit je aan bij de Childhood Changemakers Club: Ontdek in 7 dagen hoe je je kind ondersteunt vanuit zijn natuurlijke blauwdruk.

• Ben je op zoek naar een innovatieve, duurzame of holistische school voor je kind(eren), zonder urenlang online te hoeven zoeken? Krijg toegang tot de Schools for Change nu voor slechts €19,99 – met meer dan 999+ scholen & daycares in Nederland en Wereldwijd 🌍

Bronnen:

Artikel en LinkedIn-post van Claire Boonstra en Operation Education, waarin de Wet op het Primair Onderwijs, de kerndoelen, artikel 29 van het Kinderrechtenverdrag en artikel 26 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens overzichtelijk naast elkaar werden gezet. Deze publicatie was de directe aanleiding voor deze blog. Meer over hun werk via www.operation-education.nl

Wet op het Primair Onderwijs, artikel 8 (Uitgangspunten en doelstelling onderwijs). De WPO is in 1981 vastgesteld en in werking getreden op 1 augustus 1998. Geraadpleegd via wetten.overheid.nl, vindbaar onder BWBR0003420.

Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind, artikel 29 (Doel van onderwijs). Aangenomen door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties op 20 november 1989, door Nederland geratificeerd in 1995. Verdragstekst beschikbaar via kinderrechten.nl/verdragstekst.

Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, artikel 26 (Recht op onderwijs). Aangenomen door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties op 10 december 1948. Officiële Nederlandse vertaling te raadplegen via amnesty.nl en ohchr.org.

Kerndoelen Primair Onderwijs. Uitgave van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, beheerd door SLO (nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling). De volledige kerndoelen, inclusief 34, 39, 40, 54, 55, 57 en 58 zoals in deze blog geciteerd, zijn te downloaden via slo.nl/sectoren/po/kerndoelen.

Er komt een moment waarop je niet meer kunt doen alsof.

Waarop je niet meer kunt kijken naar de wereld om je heen, naar de kinderen in je omgeving, naar de cijfers, naar wat er dagelijks gebeurt in klaslokalen en gezinnen en op schoolpleinen, en denken: het komt wel goed. Waarop het niet meer voelt als een mening of een overtuiging, maar als een fysieke noodzaak. Iets moet veranderen. En het moet nu.

Voor mij was dat moment één helder omslagpunt.

Een zin in een Lonely Planet die mijn leven op zijn kop zetten.

Mijn vriend bladerde erdoor heen op onze eerste reis naar Bali in 2015 en zei: “Heb je ooit van de Green School gehoord? Dat is echt iets voor jou.”

Ik werkte op dat moment al jaren als branding strateeg voor impactbedrijven, had al veel mooie dingen mogen bouwen, maar ergens voelde ik al een tijdje dat er iets anders moest. Het onderwijs systeem intrigeerde me al jaren. Ik wilde iets groters. Iets wat dichter bij mijn eigen kern lag. En als ik eerlijk ben begon dat gevoel al veel eerder, al op de basisschool, al op het moment dat ik als kind het label dyslexie kreeg en mijn schooltijd ineens draaide om alles waar ik niet goed in was.

Ik was als kind enorm verbonden met de natuur en het liefst buiten. Ik verzon allerlei projecten, speelde in de tuin, was gefascineerd door insecten en planten en de wereld die leefde buiten de muren van het klaslokaal. Maar vanaf mijn zesde, toen het label dyslexie verscheen, werden mijn intrinsieke motivaties en talenten iets voor in het weekend. Iets voor als het ‘echte’ werk erop zat. Ik heb me hierdoor zo ongelukkig gevoeld dat ik me soms afvroeg wat het leven me nog waard was.

Dat klinkt zwaar, en dat was het ook. Maar het is ook precies waarom ik later zo gedreven was om iets anders te bouwen. Omdat ik begreep van binnenuit wat er gebeurt met een kind als de omgeving niet aansluit bij wie het is. En omdat ik wist dat ik niet de enige was.

Dus toen ik de Green School inliep in Bali, voelde ik iets wat ik niet goed kon uitleggen. Ik heb het vaak geprobeerd te beschrijven alsof mijn hele systeem zei: welkom thuis. De bamboe gebouwen, de kinderen die blootsvoets door de modder renden, de leerkrachten die lessen gaven in gebouwen zonder muren, de moestuin die onderdeel was van het curriculum, de stilte die tegelijkertijd bruiste van leven. Ik liep daar rond en dacht: mag ik alsjeblieft weer vier jaar zijn en hier naar school?

Ik voelde een diep verlangen dat ik al heel lang niet had gevoeld. Dit is mijn missie! Onderwijs is het zaadje van verandering. Dat wat, hoe en waar kinderen leren is definerend voor de rest van hun leven. Alles in mij zei: dit wil ik bouwen voor de kinderen in Nederland.

Regeneratief onderwijs grootmaken werd mijn levenspad. Dat wist ik op dat moment zo zeker als ik ooit iets had geweten.

Ik ging heel naïef terug naar huis met dat gevoel en dat idee.

En die naïviteit was misschien wel precies wat nodig was. Want wie met volledig begrip van alle obstakels begint, begint vaak helemaal niet.

Het idee dat ik meenam uit Bali groeide uiteindelijk uit tot NOWSCHOOL. Een initiatief om een regeneratieve school te bouwen in Nederland, geïnspireerd op de principes die ik bij de Green School had gezien: leren in verbinding met de natuur, met de gemeenschap, met de echte wereld. Onderwijs dat het kind centraal stelt in plaats van het systeem. Leren als iets wat je doet omdat je nieuwsgierig bent, niet omdat het op het rooster staat.

Subscribe now

Op een regeneratieve school leer je niet in hokjes, niet rekenen, dan taal, dan aardrijkskunde als losse eilanden zonder verbinding. Alles komt in de praktijk samen, waardoor je ook begrijpt dat wat je leert onderdeel is van het echte leven. Neem de schooltuin. Daar leren kinderen hoe regeneratieve voedselproductie werkt, maar ook wat ze met die groenten kunnen koken, hoe je ingrediënten kunt afwegen, welke smaken bij elkaar passen en welke invloed de maaltijd heeft op je spijsvertering. Van bodem tot bord als één doorlopende les over de wereld.

Onze innerlijke en externe tuin zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden, maar de meesten van ons zijn dat besef kwijt.

Zodra je als kind letterlijk met je handen en voeten in de klei staat, verandert dat. Dan ontdek je hoeveel de Aarde ons geeft en dat de ecologie ons beste medicijn is. Want als jij de bodem verrijkt, verrijkt de bodem jou.

En voor het creëren van zo’n regeneratief onderwijssysteem is een mindset-verschuiving nodig die begint bij een vraag die ik mezelf steeds vaker stelde: als het onderwijs nog niet zou bestaan, hoe zouden we het dan vormgeven? En dan niet meteen terugdeinzen en het wegzetten als alternatief, maar zeggen: de druk is zo groot, op onze kinderen, op de samenleving, op de natuur, hoe kan school een broedplaats worden voor alle oplossingen in de wereld?

Zodra onze kinderen anders gaan leren, zullen ze ook anders gaan leven en daarmee de wereld ook compleet anders vormgeven.

Zij zijn de wisdom keepers, die ons kunnen laten zien hoe we niet langer vanuit angst maar vanuit liefde kunnen samenleven. Door het leren aan het leven te verbinden. Het enige wat we hoeven te doen is ze hun leervrijheid teruggeven.

Dat was de visie. En ik geloofde er volledig in.

Ik dacht: zo’n vernieuwende school oprichten in Nederland zal met een beetje positieve mindset wel moeten lukken.

Spoiler: zo simpel bleek het niet.

Ik ging van podcast naar radiostation en van interview naar interview. Dag en nacht werkte ik aan het opzetten van NOWSCHOOL, allemaal op vrijwillige basis naast mijn andere bedrijf. Letterlijk ieder vrij uurtje ging naar het project. Het kostte me heel veel geld, heel veel energie en bijna mijn relatie. Ik was zo dedicated dat ik er soms niet eens meer bij stilstond hoe onrealistisch het allemaal was, en misschien was dat maar goed ook.

En het raakte blijkbaar een zenuw. Vanuit het hele land kwamen duizenden mails van ouders, leerkrachten en schoolmakers die onderdeel wilden zijn van deze verandering.

Mensen die net als ik voelden dat het anders moest. Die hun kinderen zagen vastlopen in een systeem dat niet voor hen was gemaakt. Die zelf ooit hadden vastgelopen in datzelfde systeem. Die de vraag stelden die ik ook stelde: waarom bereiden we kinderen voor op een wereld die allang niet meer bestaat?

Ik sprak met zoveel mogelijke locaties, hervormde het team meermaals, gaf pitches, we werden overal met open armen ontvangen, iedereen wilde dit. Ik bedacht slimme businessmodellen zodat de school gratis zou zijn voor kinderen maar wel privé onderwijs kon worden zodat we aan minder regels hoefden te voldoen. Ik zocht naar manieren om binnen het systeem iets te bouwen dat het systeem fundamenteel zou uitdagen, en gaandeweg begon ik in te zien hoe paradoxaal die zoektocht eigenlijk was.

Subscribe now

Want als ik eerlijk ben, bleef het ook best stroefs. Hoe we ook probeerden als team, we deden het nog steeds binnen een systeem dat in de basis niet klopt. Aan de ene kant voelde een openbare school niet goed vanwege de regels en aan de andere kant voelde privé niet goed, want dat maakte het te exclusief. En onderwijs dat alleen toegankelijk is voor mensen die het kunnen betalen is precies het soort onderwijs dat ik niet wilde bouwen.

Ik begon steeds meer te begrijpen dat het systeem niet verandert van binnenuit zolang de buitenkant hetzelfde blijft. En dat een school oprichten, hoe mooi ook, slechts één oplossing is voor een probleem dat veel groter is dan één school kan oplossen.

Steeds vaker kreeg ik mails en berichtjes met de vraag:

“Kunnen jullie niet delen wat je allemaal voor NOWSCHOOL hebt ontwikkeld. Dan kunnen we er zelf mee aan de slag.”

En toen gebeurder er iets.
Er groeide er een klein mensje in mijn buik.

Opeens voelde ik aan alles: het moet sneller en groter. Ons kleine team kan dit niet alleen. Er was iets verschoven in mij, de urgentie was anders geworden, persoonlijker, dichter bij huis, en tegelijkertijd universeler dan ooit. Want dit kleine mensje dat in me groeide zou straks ook in het onderwijs systeem terecht komen. En ik wilde voor hem een wereld bouwen die aansloot bij wie hij is, niet naar hoe het systeem hem wil vormen.

Dus besloot ik iets radicaals te doen, tegen alle businessadviezen in.

Ik belde met mijn team en zei: we gaan alles wat we hebben gecreëerd open source aanbieden voor schoolmakers om gratis te downloaden.

Het team werd even stil. Iedereen keek me aan. Je geeft jarenlang werk, duizenden uren en een forse investering zomaar weg? Maar het klopte. Niet alleen voor mij, maar gelukkig voor het hele team. Iedereen zei volmondig ja tegen het idee. Het voelde als de enige logische volgende stap. Ik wilde geen top-down organisatie worden die als politieagent allemaal scholen onder zich aanstuurde, die controleerde wie het goed deed en wie niet, die een merk werd in plaats van een beweging. Ik wilde een levendig ecosysteem creëren van mensen die de handen uit de mouwen wilden steken om voor de volgende generatie regeneratieve leeromgevingen te bouwen. In samenwerking met de natuur, vanuit de eigen gemeenschap, op een manier die paste bij het kind en de context.

Dat is precies hoe bomen in het bos elkaar ook helpen. Niet via een centrale organisatie. Maar door informatie uit te wisselen en voedingsstoffen te delen via een ondergronds netwerk dat niemand ziet maar iedereen ervaart.

En zo groeide en bloeide het tot iets heel nieuws: een beweging. Inmiddels hebben honderde schoolmakers de open source tools gedownload om er zelf iets mee te doen. Sommigen startten hun eigen school. Anderen transformeerden hun bestaande school van binnenuit. Weer anderen gebruikten het als inspiratie voor hun klaslokaal, hun kinderopvang, hun homeschool-aanpak. Elk op hun eigen manier, in hun eigen context, met hun eigen kind of hun eigen gemeenschap als uitgangspunt.

Altijd plaatsgebonden, zoals ik ook altijd heb benadrukt. Want iedere ‘school’ heeft zijn eigen plek, gemeenschap en landschap, die vragen om een eigen aanpak. Een regeneratieve school in Friesland ziet er anders uit dan een regeneratieve school in Limburg of op Bali. En dat is niet een gebrek, dat is de kracht. Diversiteit is het fundament van elk gezond ecosysteem, in de natuur en in het onderwijs.

Voor iedereen die zelf wil beginnen geldt hetzelfde advies dat ik altijd geef: deel je idee zo snel mogelijk. Denk niet dat je het aan de achterkant eerst allemaal perfect moet maken, want zoals je het in eerste instantie voor je ziet gaat het waarschijnlijk toch niet uitpakken. Omarm liever de imperfectie van het niet weten en begin. Van daaruit gaat het vanzelf stromen.

Dat is wat ik had bedoeld met een beweging.
Niet iets wat ik aanstuur. Maar iets wat leeft.

Meer over het ontstaan van NOWSCHOOL en de visie erachter lees je in dit interview: re-generation.cc/pionier/nowschool-juliette-schraauwers

Subscribe now

En dan is er Terrawijs.

Want terwijl ik mijn eigen weg bewandelde, waren er andere changemakers die gewoon begonnen.

Tessa Hoogeland is daar een van. Oprichter van Terrawijs, de eerste regeneratieve basisschool van Nederland in Deventer, geïnspireerd door Green School Bali en gebouwd vanuit de overtuiging dat de aarde en collectief welzijn de basis zijn van goed onderwijs.

Tessa en ik spraken een paar jaar geleden, deelden kennis en informatie uit. Wat ik niet voor elkaar kreeg, lukte haar wel. Zij bewees dat het kon. Ze verzamelde 93 ouderverklaringen, diende 29 documenten in bij de inspectie en werkte jaren lang onbetaald aan een droom. En in augustus 2025 opende Terrawijs haar deuren met officiële goedkeuring van het ministerie van OCW.

Bewijs dat het systeem beweegt als je er lang genoeg en vasthoudend aan blijft werken. En nu doen ze mee aan de VOORbeeldverkiezing voor Bruggenbouwers voor hun Co-learning space en buitenruimte. In 2024 leverde dit €125.000 op voor de start van de school. Ze hebben je stem nodig!!

Stem in één minuut:
Ga naar https://www.voor.nl/voorbeeld-projecten/2026, typ ‘Terra’ in de zoekbalk en druk 10x op het blauwe plusje. En stuur dit door aan iedereen die gelooft dat onderwijs anders kan.

En NOWSCHOOL 2.0 is onderweg.

Want ook wij hebben niet stilgezeten. We zijn met het team bezig met een kleine maar betekenisvolle 2.0 update van NOWSCHOOL, die binnenkort live gaat. Verfijnde tools, nieuwe inzichten, alles wat we de afgelopen jaren hebben geleerd verwerkt in een versie die nog beter aansluit bij de schoolmakers en onderwijsvernieuwers die ermee aan de slag gaan.

Meer daarover later.

Wil je nu al zelf aan de slag? Download de open source tools gratis via now-school.com/start-je-eigen-nowschool en bouw jouw eigen regeneratieve leeromgeving. Voor je school, je klas, je kind, je community. In welke context dan ook, op welke schaal dan ook.

Het enige wat nodig is, is de overtuiging dat het anders kan.

Our only limitation is our own imagination.

Nurture Children’s Nature.

Juliëtte

3x de wereld van kinderen positief veranderen:

• Ben jij ook op zoek naar onderwijs dat wél past bij jouw kind? De Anders Onderwijs Academy opent binnenkort haar deuren — voor ouders die willen handelen vanuit visie in plaats van angst. Meld je hier aan voor de wachtlijst en ontvang als eerste toegang.
  

• Wil je leren over voeding waar je kind levenslang de vruchten van plukt. Sluit je aan bij de Childhood Changemakers Club: Ontdek in 7 dagen hoe je je kind ondersteunt vanuit zijn natuurlijke blauwdruk.
  

• Ben je op zoek naar een innovatieve, duurzame of holistische school voor je kind(eren), zonder urenlang online te hoeven zoeken? Krijg toegang tot de Schools for Change nu voor slechts €19,99 – met meer dan 999+ scholen & daycares in Nederland en Wereldwijd 🌍
  

Subscribe now

Er is iets merkwaardigs aan de hand in Nederland, en hoe langer ik ernaar kijk, hoe meer ik mij afvraag of wij als samenleving werkelijk zien wat er speelt rondom kinderen en onderwijs, of dat we collectief blijven hangen in een gesprek dat ons wel het gevoel geeft dat we ergens mee bezig zijn, maar dat ons tegelijkertijd zorgvuldig weghoudt van de vragen die er echt toe doen.

Want gisteren was Nederland verontwaardigd. BOOS maakte een aflevering over bijna 2.500 kinderen die op basis van een vrijstelling van de leerplicht thuiszitten vanwege de geloofs- of levensovertuiging van hun ouders, zonder enig toezicht op of zij daadwerkelijk onderwijs krijgen, zonder controle op hun situatie, zonder enig zicht op wat er achter die gesloten deuren gebeurt. En die verontwaardiging begrijp ik. Ieder kind verdient veiligheid. Ieder kind verdient een omgeving waarin het kan leren en groeien. En als er geen toezicht is op kinderen die volledig buiten het gezichtsveld van de samenleving leven, dan kan dat mogelijk een reëel probleem zijn dat serieus genomen moet worden.

Maar terwijl heel Nederland keek, deelde, reageerde en zich opwond over die 2.500 kinderen, zaten er op datzelfde moment minimaal 70.000 andere kinderen thuis. Niet omdat hun ouders dat zo hadden besloten vanuit een levensovertuiging. Maar omdat het reguliere systeem hen geen plek bood. Geen passende school. Geen alternatief. Geen oplossing. Gewoon: geen plek.

Oudervereniging Balans publiceerde in december 2024 het rapport Thuiszitters tellen, met een conclusie die eigenlijk door heel Nederland opgepikt had moeten worden: minimaal 70.000 kinderen zitten drie maanden of langer thuis zonder passend onderwijs, en 280.000 kinderen, dat is 11% van alle schoolgaande kinderen in Nederland, krijgen geen volwaardig onderwijs.

Over die 70.000 kinderen maakte niemand een aflevering.

En dát is het verhaal dat ik wil vertellen. Niet om BOOS te bekritiseren, want het is legitiem journalistiek werk om een kwetsbare groep kinderen zichtbaar te maken. Maar om de vraag te stellen die in dit debat consequent wordt vermeden: als we ons zo druk maken om kinderen die buiten het systeem vallen, waarom maken we ons dan zo weinig druk om het systeem zelf, dat zoveel kinderen uitstoot, uitput, traumatiseert en langzaam leegtrekt?

“Als we ons zo druk maken om kinderen die buiten het systeem vallen, waarom maken we ons dan zo weinig druk om het systeem zelf, dat zoveel kinderen uitstoot, uitput, traumatiseert en langzaam leegtrekt?”

Ik heb daar een vermoeden over. En het heeft alles te maken met hoe wij zelf zijn grootgebracht.

Wij zijn allemaal gevormd door hetzelfde systeem dat we nu bekijken en bekritiseren. Een systeem waarin één correct antwoord bestaat, één manier van leren, één definitie van succes, één route van kleuterklas naar basisschool naar middelbare school naar diploma naar arbeidsmarkt, en we zijn zo diep gesocialiseerd in het idee dat deze route de enige juiste is, dat we niet meer kunnen zien wat ze met kinderen doet die er simpelweg niet in passen.

We zien het probleem buiten het systeem. We zien de 2.500 kinderen die vrijgesteld zijn. We zien de ouders die invloed van buitenaf willen beperken. Maar we kijken niet naar de 70.000 kinderen die het systeem zelf heeft uitgestoten, omdat dat zou betekenen dat we naar onszelf moeten kijken.

Wat mij opviel in de commentaarsectie onder de aflevering was dan ook veelzeggender dan de aflevering zelf. Want terwijl een deel van Nederland verontwaardigd reageerde op het idee van thuisonderwijs, schreven tientallen andere mensen, ouders, leerkrachten, mensen die jarenlang in het onderwijs hebben gewerkt, iets wat je niet kunt wegredeneren. Een moeder die schreef dat haar kind schooltrauma heeft opgelopen en eindelijk tot rust is gekomen thuis. Een voormalig leerkracht van tien jaar die schreef dat ze alleen maar ellende zag, lieve studenten maar stof en leermiddelen die niet meer bij dit tijdperk aansluiten, en dat haar eigen hoogbegaafde zoontje is uitgevallen en echt niet meer kon. Een ouder die vroeg wanneer BOOS een aflevering maakt over de kinderen die noodgedwongen thuiszitten omdat er een leerplicht is in plaats van een leerrecht. Iemand die schreef dat het huidige schoolsysteem is ingericht op een samenleving waarin zelfstandig denken minder belangrijk was dan aanpassen, en dat juist dat, in het tijdperk van AI, misschien wel de gevaarlijkste erfenis is die we onze kinderen meegeven.

Dit zijn de geluiden van mensen die van binnenuit zien wat er werkelijk speelt. En ze wijzen allemaal naar hetzelfde: niet naar de 2.500 kinderen die vrijgesteld zijn, maar naar een systeem dat al decennia lang structureel tekortschiet voor een veel grotere groep kinderen, zonder dat daar een tv-programma over wordt gemaakt.

Ik sprak hier al over in mijn TEDx Talk in Utrecht, What I Wish I Learned in School.

Bekijk mijn TEDx hier

En de vraag die ik daar stelde was eenvoudig maar bleek voor veel mensen in de zaal iets te raken wat ze al lang voelden: Wat is het doel van onderwijs?

Niet de hoofdsteden van Zuid-Amerika. Niet het verschil tussen een werkwoord en een bijvoeglijk naamwoord. Maar de dingen die er werkelijk toe doen in een mensenleven. Hoe je het leven viert of met verlies omgaat. Hoe je weet wie je bent. Hoe je je emoties begrijpt en ermee kunt leven. Hoe je verbinding maakt met de wereld om je heen. Je kunt de talk terugkijken via deze link, en wat ik toen aankaarten is vandaag alleen maar urgenter, want de wereld waarvoor kinderen worden voorbereid bestaat morgen al niet meer, en het is een wereld die heel andere vaardigheden vraagt dan die welke op het rooster staan.

Want laten we eens precies kijken naar wat er op dat rooster staat. Rekenen. Taal. Geschiedenis. Aardrijkskunde. Biologie. Allemaal super handige tools die je nodig hebt in het leven. Cito. Rapport. Niveau’s. Daar zal ik een aparte blog over schrijven.
En laten we tegelijkertijd eerlijk zijn over wat er níet op dat rooster staat. Hoe je je emoties begrijpt en reguleert, de vaardigheid die bepaalt hoe iemand met conflict omgaat, met tegenslagen, met druk, met zichzelf, staat er niet op. Hoe je je lichaam leert kennen en vertrouwen, weten wanneer je moe bent, wat je zenuwstelsel nodig heeft om tot rust te komen, hoe voeding en beweging en natuur je innerlijke wereld vormen, staat er niet op. Hoe je weet wie je bent, wat je drijft, waar je grenzen liggen, wat jou werkelijk maakt tot wie je bent, staat er niet op. Hoe je verbinding maakt met anderen vanuit compassie en empathie, niet vanuit wie je moet zijn, staat er niet op. Hoe je samenwerkt met de natuur waar je als kind zelf onderdeel van bent, hoe je leert van seizoenen en ritmes en de aarde onder je voeten, staat er niet op. Hoe je denkt over de toekomst van de wereld waar jij woont, leeft, beweegt, eet, slaapt, verbind, hoe je veerkracht opbouwt voor een werkelijkheid die voortdurend verandert, hoe je creativiteit en verbeeldingskracht bewaart in een wereld die steeds meer om aanpassing vraagt, staat er nauwelijks op.

En toch zijn dit precies de vaardigheden die bepalen hoe iemand door het leven gaat. Niet de stelling van Pythagoras. Niet de tafel van zeven. Maar de capaciteit om jezelf te kennen, om te voelen, jezelf te voeden, om verbonden te blijven met de wereld om je heen, om te leren van fouten en oplossingsgericht werken, om je eigen pad te vinden en het leren aan het leven te verbinden.

Eén van de commentaren onder de aflevering raakte mij bijzonder, geschreven door iemand die jarenlang in het onderwijs heeft gewerkt en schreef dat kinderen op school steeds meer worden benaderd alsof iedereen op dezelfde manier leert, denkt en functioneert, alsof ze allemaal in hetzelfde systeem moeten passen, terwijl kinderen juist ruimte nodig hebben om zichzelf authentiek te ontwikkelen, niet alleen via cognitieve prestaties en het hoofd, maar ook via creativiteit, intuïtie, gevoel en eigenheid, en dat school soms meer aanvoelt als een plek waar kinderen worden klaargestoomd om mee te draaien in een maatschappij van presteren, consumeren en aanpassen, in plaats van een plek waar ze echt leren wie ze zijn.

Ik kon het niet beter verwoorden.

De cijfers vertellen ons wat er gebeurt als al die vaardigheden niet worden gevoed. Volgens het RIVM had in 2023 al 1 op de 5 jongeren van 12 tot 18 jaar contact met de huisarts vanwege psychische problemen, en CBS-data uit 2024 laat zien dat inmiddels 26% van de 12 tot 25-jarigen zich psychisch minder goed voelt, een getal dat al jaren stijgt en dat geen enkele beleidsinterventie tot nu toe heeft kunnen keren. Slechts 1 op de 3 kinderen en jongeren in Nederland is bijna elke dag buiten om te spelen of te bewegen, blijkt uit een UNICEF-peiling onder meer dan duizend kinderen in 2025, en bij tieners van 15 tot 17 jaar is dat zelfs gedaald naar 6%, wat betekent dat 94% van onze oudere kinderen niet dagelijks buiten is. Van de kinderen van 4 tot 17 jaar heeft ruim 12% overgewicht, zo blijkt uit de meest recente CBS/RIVM Gezondheidsenquête.

En laat ik even duidelijk zijn.
School speelt hier een ongekende rol in.
En de thuis situatie ook.

We leven in een tijd van ongekende welvaart, meer comfort, meer technologie, meer toegang tot informatie dan ooit tevoren, en toch zijn onze kinderen er fysiek, mentaal, emotioneel, spiritueel en sociaal slechter aan toe dan ooit tevoren, en de vraag die wij als samenleving consequent vermijden is hoe dat kan, want het antwoord is ongemakkelijk.

Het antwoord is dat we een systeem hebben gebouwd dat kinderen optimaliseert voor deelname in de economie, en dat we daarin vergeten zijn wat een kind werkelijk nodig heeft om op te bloeien als volledig mens. Het antwoord is dat we kinderen onbewust opleiden tot betere consumenten in plaats van dat we hen laten opbloeien tot bewustere mensen. Het antwoord is dat we al honderd jaar lang dezelfde structuur herhalen, dezelfde muren, dezelfde roosters, dezelfde definitie van het leven, terwijl de wereld om ons heen volledig is veranderd en kinderen biologisch gezien gemaakt zijn voor iets totaal anders dan wat we hen dagelijks bieden.

En dat begint vroeg. Veel vroeger dan de meeste mensen denken.

95% van de gedachten, gedragingen, gewoonten en overtuigingen van een kind worden geprogrammeerd tijdens de eerste zeven jaar van hun leven, en de vraag die ik me dagelijks stel is niet of we kinderen genoeg leren, maar wat we hen precies leren in die eerste cruciale jaren, want een kind dat leert dat stilzitten gehoorzaamheid is, dat presteren een identiteit is, dat een goed cijfer je zelfwaarde geeft, dat de beweeglijkheid en gevoeligheid en creativiteit en eigenwijsheid ongewenst zijn, dat kind draagt die programmering mee, een leven lang…

Ik ben niet voor thuisonderwijs. Ik ben niet voor het reguliere systeem. Ik ben voor het kind.

Ik ben niet voor alleen thuisonderwijs. Ik ben niet voor alleen het reguliere systeem.
Ik ben voor het kind, en ik geloof dat de omgeving alles is, niet het kind, want een kind dat uitgeput thuiskomt is geen problematisch kind maar een kind in een omgeving die niet past, en een kind dat zijn aandacht niet kan houden is geen kind met een stoornis maar misschien een kind dat zes uur per dag onder kunstlicht moet stilzitten terwijl zijn zenuwstelsel schreeuwt om beweging, om natuur, om vrijheid, om verbinding met de wereld die hij biologisch gezien onderdeel van is.

Subscribe now

Leervrijheid is wat elk kind verdient. Niet leerplicht. Leervrijheid. Het recht om te leren op een manier die aansluit bij wie je werkelijk bent, op een tempo dat bij jou past, in een omgeving die jou voedt in plaats van uitput, of dat nu een reguliere school is met een vernieuwende leerkracht die het kind echt ziet, of een democratische school, of worldschooling, of thuisonderwijs met goede ondersteuning en toezicht, of een combinatie van allemaal, want er is niet één juist antwoord, en dat is precies het probleem met hoe we naar dit debat kijken, want we blijven zoeken naar dat ene juiste antwoord terwijl kinderen wachten op een wereld die ruimte maakt voor wie ze werkelijk zijn.

Misschien begint die verandering wel precies hier, bij hoe we vandaag naar kinderen kijken, bij de moed om vragen te stellen die veel mensen liever vermijden en bij het besef dat het probleem nooit het kind is.

Het probleem is nooit het kind.

Het probleem is de omgeving.

En de omgeving kunnen wij veranderen.

Let’s Nurture Children’s Nature.

Liefs, Juliëtte

Subscribe now

3x de wereld van kinderen positief veranderen:

• Ben jij ook op zoek naar onderwijs dat wél past bij jouw kind? De Anders Onderwijs Academy opent binnenkort haar deuren — voor ouders die willen handelen vanuit visie in plaats van angst. Meld je hier aan voor de wachtlijst en ontvang als eerste toegang.
  

• Wil je leren over voeding waar je kind levenslang de vruchten van plukt. Sluit je aan bij de Childhood Changemakers Club: Ontdek in 7 dagen hoe je je kind ondersteunt vanuit zijn natuurlijke blauwdruk.

• Ben je op zoek naar een innovatieve, duurzame of holistische school voor je kind(eren), zonder urenlang online te hoeven zoeken? Krijg toegang tot de Schools for Change nu voor slechts €19,99 – met meer dan 999+ scholen & daycares in Nederland en Wereldwijd 🌍

Bronnen: Oudervereniging Balans, Thuiszitters tellen 2024 — balansdigitaal.nl RIVM, Kernboodschappen per deelpopulatie 2025 — rivm.nl CBS Gezondheidsenquête 2024, via Nederlands Jeugdinstituut — nji.nl UNICEF Nederland peiling buitenspelen 2025 — unicef.nl CBS/RIVM Gezondheidsenquête/Leefstijlmonitor 2025, via loketgezondleven.nl

Share

Het Nederlandse onderwijs presenteert zichzelf graag als modern, inclusief, toegankelijk en vooruitstrevend, als een systeem waarin ieder kind gelijke kansen krijgt om zichzelf optimaal te ontwikkelen, maar hoe langer ik moeder ben, hoe langer ik kinderen observeer, hoe langer ik gesprekken voer met ouders, pedagogen, psychologen, vernieuwers en families die voelen dat er iets fundamenteel niet klopt, hoe meer ik begin te zien dat het systeem waar wij onze kinderen dagelijks aan toevertrouwen in werkelijkheid veel minder gebouwd is rondom het unieke kind dan wij onszelf graag vertellen, en veel meer rondom standaardisatie, efficiëntie, meetbaarheid, controle en aanpassing.

Want zodra je écht gaat kijken naar kinderen, zonder de bril van gemiddelden, protocollen, niveaus, diagnoses en verwachtingen, zie je iets wat eigenlijk onmogelijk te ontkennen is: geen enkel kind leert hetzelfde, geen enkel zenuwstelsel functioneert hetzelfde, geen enkel kind verwerkt informatie hetzelfde, geen enkel kind beweegt door de wereld op exact dezelfde manier, en toch hebben we collectief een systeem genormaliseerd waarin duizenden totaal verschillende kinderen iedere ochtend opnieuw verwacht worden zich aan te passen aan exact dezelfde structuur, exact hetzelfde tempo, exact dezelfde manier van informatie verwerken, exact dezelfde manier van concentreren, exact dezelfde manier van ontwikkelen en exact dezelfde definitie van succes.

Ik observeer hoe jonge kinderen, die van nature nieuwsgierig, energiek, intuïtief, speels, creatief en levendig zijn, steeds sneller leren dat bepaalde delen van zichzelf ongewenst zijn binnen het systeem, hoe kinderen die bewegen meteen als druk worden bestempeld, hoe kinderen die diep voelen het label gevoelig krijgen alsof dat een probleem is, hoe kinderen die buiten kaders denken al vroeg leren dat hun manier van kijken naar de wereld niet praktisch of efficiënt genoeg is, hoe kinderen die niet lineair denken, die via hun lichaam leren, die via creativiteit leren, die vrijheid nodig hebben om tot bloei te komen of die simpelweg niet gemaakt zijn om urenlang stil te zitten onder kunstlicht terwijl hun natuurlijke levensenergie door hun lijf beweegt, langzaam het gevoel krijgen dat zij degene zijn die tekortschieten, terwijl ik me steeds vaker afvraag of het niet precies andersom is en juist het systeem tekortschiet in haar vermogen om werkelijk ruimte te maken voor menselijke diversiteit.

En misschien is dat wel de grootste illusie van het moderne onderwijs: dat we gelijkheid zijn gaan verwarren met uniformiteit.

Want een systeem waarin iedereen exact hetzelfde krijgt, exact hetzelfde moet doen en exact hetzelfde tempo moet volgen, is niet automatisch eerlijk alleen omdat het voor iedereen hetzelfde is. We noemen het inclusief omdat iedereen welkom is in hetzelfde klaslokaal, maar echte inclusiviteit betekent niet dat iedereen dezelfde ruimte binnen mag lopen, echte inclusiviteit betekent dat er ruimte bestaat voor fundamenteel verschillende manieren van leren, voelen, ontwikkelen, communiceren en bestaan, terwijl de realiteit juist is dat kinderen die buiten de norm vallen nog steeds degene zijn die zich voortdurend moeten aanpassen aan een systeem dat zelf nauwelijks beweegt.

Ik zag onlangs opnieuw die bekende afbeelding voorbijkomen van verschillende dieren die allemaal dezelfde opdracht krijgen: klim in de boom. De aap doet het moeiteloos, maar wat gebeurt er met de olifant, met de vis, met de pinguïn, met het kind dat niet gemaakt is om op die manier te functioneren? Onder die afbeelding staat een quote die misschien populair is geworden omdat hij zo simpel lijkt, maar die in werkelijkheid pijnlijk confronterend is wanneer je hem echt laat binnenkomen:

“Everybody is a genius. But if you judge a fish by its ability to climb a tree, it will live its whole life believing that it is stupid.”

En misschien raakt die quote zoveel mensen omdat bijna iedereen ergens diep vanbinnen herkent hoe het voelt om beoordeeld te worden op iets wat nooit werkelijk bij je natuur paste. Want hoeveel kinderen verlaten het schoolsysteem vandaag de dag met het gevoel dat er iets mis is met hen, terwijl zij misschien juist eigenschappen dragen die deze wereld harder nodig heeft dan ooit tevoren? Creativiteit. Intuïtie. Gevoeligheid. Verbeeldingskracht. Ondernerschap. Levensenergie. Het vermogen om buiten bestaande structuren te denken. Het vermogen om diep te voelen in een wereld die steeds verder verwijderd raakt van wat menselijk voelt.

Ik zie kinderen die op jonge leeftijd al buikpijn krijgen van school, kinderen die langzaam het licht in hun ogen verliezen, kinderen die hun natuurlijke nieuwsgierigheid inruilen voor prestatiedruk en kinderen die al vroeg leren dat succes betekent dat je jezelf leert aanpassen aan een systeem dat nauwelijks rekening houdt met wie jij werkelijk bent. En tegelijkertijd zie ik ouders die voelen dat er iets schuurt, die diep vanbinnen weten dat hun kind niet gemaakt is voor deze vorm van onderwijs, maar die ook bang zijn om buiten de gebaande paden te stappen omdat we collectief zijn geconditioneerd om veiligheid te zoeken in conformeren, diploma’s, goedkeuring en bestaande routes.

Maar misschien is precies dat waar we opnieuw naar moeten durven kijken. Want leren is van nature helemaal niet iets wat geforceerd hoeft te worden. Een kind hoeft niet gemotiveerd gemaakt te worden om te leren. Een kind leert vanzelf wanneer de omgeving klopt. Dat zie je al bij jonge kinderen voordat ze naar school gaan: ze willen ontdekken, experimenteren, creëren, bewegen, voelen, verbinden en betekenis geven aan de wereld. Totdat leren steeds meer gekoppeld raakt aan prestatiedruk, toetsen, vergelijking, correctie en het idee dat er maar één juiste manier bestaat om intelligent of succesvol te zijn.

En precies daarom geloof ik dat we veel radicaler naar onderwijs moeten durven kijken dan we nu doen. Niet door simpelweg een paar kleine aanpassingen te maken binnen hetzelfde systeem, maar door opnieuw de fundamentele vraag te stellen wat een kind werkelijk nodig heeft om op te bloeien. Niet om alleen maar goed te functioneren binnen bestaande structuren, maar om gezond, creatief, autonoom, verbonden, veerkrachtig en volledig zichzelf te kunnen worden. Want uiteindelijk bereiden we kinderen niet alleen voor op toetsen of op de arbeidsmarkt, we bereiden ze voor op het leven, en een wereld die steeds sneller, digitaler, kunstmatiger en verder ontkoppeld raakt van onze menselijke natuur heeft geen generatie nodig die nóg beter geleerd heeft zich aan te passen. Die wereld heeft mensen nodig die zichzelf kennen. Mensen die verbonden zijn met hun intuïtie. Mensen die kunnen voelen. Mensen die creatief kunnen denken. Mensen die niet volledig afhankelijk zijn geworden van externe systemen om richting, identiteit en betekenis te ervaren.

Misschien begint die verandering wel precies hier, bij hoe we vandaag naar kinderen kijken, bij de moed om vragen te stellen die veel mensen liever vermijden en bij het besef dat standaard onderwijs misschien simpelweg niet gemaakt is voor ieder kind. Want standaard onderwijs past niet bij ieder kind, maar de vraag die veel ouders vervolgens hebben is: wat dan wel? Welke alternatieven bestaan er eigenlijk? Hoe werkt thuisonderwijs juridisch? Welke vernieuwende scholen zijn er? Wat als je voelt dat je kind langzaam zichzelf verliest binnen het huidige systeem? Hoe creëer je een leeromgeving waarin een kind juist weer gaat stralen?

Vanuit precies die vragen is de Ander Onderwijs Academy ontstaan. Een plek voor ouders die voelen dat het anders mag, die niet langer alleen maar willen vechten tégen het systeem, maar die verlangen naar nieuwe perspectieven, praktische tools, juridische kennis, inspiratie en verbinding met andere families die dezelfde zoektocht voelen. Tijdens deze holistische academy leer je van acht experts op het gebied van natuurlijk leren, onderwijsvernieuwing, ontwikkeling en bewust ouderschap en word je onderdeel van een community waarin vaak niet alleen nieuwe inzichten ontstaan, maar ook levenslange vriendschappen, samenwerkingen en verbindingen.

Als kind liep ik zelf vast in het systeem. Ik kreeg het label dyslexie, voelde me vaak tegelijkertijd “te veel” en “niet genoeg”, terwijl ik buiten school juist opbloeide, vol creativiteit, nieuwsgierigheid en levensenergie, en misschien begon daar wel mijn hele zoektocht. Want diep vanbinnen wist ik altijd al dat het probleem niet bij kinderen ligt.

Het probleem ligt bij de omgeving. De voedingsbodem kan een kind helpen tot bloei te komen of niet. Sinds ik moeder ben, is die missie alleen maar sterker geworden. Als onderwijsvernieuwer en oprichter van Childhood Changemakers inspireer ik inmiddels al jaren ouders, opvoeders en scholen — zowel in Nederland als internationaal — om niet langer te blijven vechten tegen een systeem dat nooit ontworpen is voor menselijke uniciteit, maar om nieuwe vormen van onderwijs te creëren die werkelijk aansluiten op hoe kinderen van nature leren, ontwikkelen en opbloeien.

Nurture Children’s Nature.

Meld jezelf hier aan voor wachtlijst van de Ander Onderwijs Academy.
Je krijgt als eerste bericht zodra de academy start.

Of ben je op zoek naar een innovatieve, duurzame of holistische school voor je kind(eren), zonder urenlang online te hoeven zoeken? Krijg toegang tot de Schools for Change nu voor slechts €19,99 – met meer dan 999+ scholen & daycares in Nederland en Wereldwijd 🌍 Koop hier met 10 euro korting.

Share

Subscribe now

Leave a comment

Beginnen is nooit alleen maar beginnen. Het is het markeren van een punt waarop iets dat al langer onder de oppervlakte bewoog, eindelijk vorm krijgt, naam krijgt, richting krijgt. Voor mij is deze Substack geen experiment, geen extra kanaal, geen hobbyproject; het is de logische volgende stap in een werk dat de afgelopen jaren steeds groter, dieper en urgenter is geworden. En het is tijd dat dit werk een plek krijgt die stil genoeg is om te luisteren, ruim genoeg is om te denken, en vrij genoeg is om te spreken zonder concessies te doen aan nuance of waarheid.

Ik ben hier omdat het gesprek over kinderen, systemen, menselijkheid en toekomst niet langer versnipperd mag zijn. De thema’s waar ik dagelijks in werk — natuurlijke ontwikkeling, regeneratief ouderschap, ritme, autonomie, ecosysteemdenken — vragen om een plek waar lange lijnen getrokken kunnen worden, waar reflectie niet hoeft te concurreren met algoritmes, en waar woorden de ruimte krijgen om iets op te bouwen in plaats van iets weg te scrollen. Deze plek is mijn antwoord op die noodzaak: een digitaal veld dat niet om snelheid draait, maar om richting; niet om consumptie, maar om bewustzijn; niet om oppervlakkige inspiratie, maar om fundamentele verschuivingen.

Ik ga dit platform gebruiken om mijn visie uit te schrijven op een manier die elders simpelweg niet past. De huidige systemen waarin kinderen opgroeien zijn gefragmenteerd, onnatuurlijk en vaak diep misaligned met hun werkelijke behoeften — dat is geen mening, maar een observatie die elke ouder herkent zodra hij bereid is om ongefilterd te kijken. De disconnectie tussen wat kinderen nodig hebben en wat zij krijgen is niet het gevolg van slechte intenties, maar van structuren die ontworpen zijn in een tijd waarin we nog nauwelijks begrepen hoe jonge organismen leren, verbinden, denken en floreren. Die structuren kraken nu onder hun eigen gewicht, en wat we nodig hebben zijn geen pleisters maar fundamentele herontwerpen — en dat begint bij bewustzijn, bij taal, bij perspectief.

Dit platform wordt een ruimte voor dat soort perspectief. Het wordt een plek voor ouders, opvoeders, denkers en makers die begrijpen dat de toekomst van kinderen niet alleen gaat over onderwijs, maar over ecosysteemvorming; niet over gedrag, maar over biologie; niet over prestaties, maar over gezondheid; niet over aanpassing, maar over ontplooiing. En het wordt een ruimte voor iedereen die voelt dat het anders moet — en dat “anders” niet ligt in meer druk of betere systemen, maar in een andere manier van kijken naar de menselijke ontwikkeling zelf.

Laat me duidelijk zijn over wat je hier mag verwachten. Ik schrijf hier in ritme, niet in routine. Je ontvangt geen lege publicaties, geen snelle gedachten die de diepte niet dragen. Je ontvangt stukken wanneer ze klaar zijn — en wanneer ze werkelijk iets bij te dragen hebben. De meeste essays zullen toegankelijk zijn voor iedereen, omdat het gesprek breed gevoerd moet worden, maar wie kiest voor een betaald abonnement ontvangt de lagen daaronder: de uitgebreide analyses, de hoofdstukken in wording, de diepgaande beschouwingen over specifieke thema’s, de onderzoeksstukken waarin ik de structuren achter onze structuren blootleg, en de persoonlijke notities die mijn werk voeden maar niet altijd zichtbaar zijn op de oppervlakte.

In de afgelopen jaren heb ik meer dan 30.000 ouders wereldwijd mogen inspireren met programma’s, cursussen en een community die gebouwd is op één centrale gedachte: kinderen hoeven niet gefikst te worden, ze moeten gevoed worden. Dat werk gaat hier niet verloren — het wordt hier verdiept. De Childhood Changemakers Club blijft bestaan als praktijk en gemeenschap, maar deze Substack wordt de bibliotheek, de denkkamer, het onderzoeksveld waar mijn visie zich verder uitkristalliseert en waar jij — als lezer, ouder of professional — onderdeel van kunt worden.

En eerlijk gezegd: ik doe dit omdat de urgentie hoog is. De systemen die onze kinderen vormen zijn niet toekomstbestendig. De disconnectie tussen mens en natuur, tussen ritme en structuur, tussen leren en leven wordt groter, niet kleiner. Als we willen dat de volgende generatie niet alleen overleeft, maar werkelijk floreert — in hun creativiteit, hun gevoeligheid, hun denkvermogen, hun vitaliteit — dan moeten we nu het gesprek voeren dat te lang uitgesteld is. En dat gesprek begint hier.

Dit is geen plek voor snelle meningen, maar voor scherpe inzichten. Geen plek voor opvoedtips, maar voor fundamentele shifts. Geen plek voor ruis, maar voor richting.

Welkom.
We beginnen hier.

Subscribe now